نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• قادربخش بلوچ ¹
• عبدالباسط عرب یوسف آبادی ²
• مجتبی بهروزی ³

¹ دانش‌آموختة کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

² استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

³ دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

چکیده

استعاره نه‌تنها ابزار ادبی، بلکه سازه‌ای شناختی است که با بازنمایی و نقد ایدئولوژی‌های مسلط، به فهم عمیق‌تر مناسبات قدرت در جوامع کمک می‌کند. رمان ابوشَلّاخ البرّمائی اثر غازی القصیبی، از طریق بهره‌گیری از استعاره‌های طنزآمیز و چندلایه، به‌عنوان ابزاری شناختی و انتقادی، به بازنمایی و نقد ایدئولوژی‌های مسلط در جوامع عربی می‌پردازد. این پژوهش باتکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی به شناسایی و تحلیل استعاره‌های کلیدی در این رمان پرداخته و نقش آن‌ها را در بازتولید یا مقاومت در برابر ساختارهای قدرت بررسی کرده‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد که استعاره‌هایی با مضامین نابرابری جنسیتی، برده‌داری نوین، یهودی‌ستیزی، غرب‌زدگی و مفاسد اخلاقی از طریق کارکردهای مدل‌سازی، بازمفهوم‌سازی، پنهان‌سازی و طنزآفرینی به نقد ساختارهای اجتماعی و سیاسی در جامعه‌ی عرب می‌پردازد. این استعاره‌ها با برجسته‌سازی جنبه‌های منفی نظام‌های مردسالارانه، نظام کفالت، تأثیرات استعمار و مصرف‌گرایی غربی و همچنین نفاق و خودستایی، ضمن افشای تناقضات فرهنگی و سیاسی، مخاطب را به تأمل در اصلاح این معضلات دعوت می‌کند. القصیبی با استفاده از طنز گروتسک و تصاویر استعاری، لایه‌های پنهان ایدئولوژی‌های حاکم را آشکار ساخته و بدین‌ترتیب، ادبیات را به ابزاری برای نقد و تحول اجتماعی تبدیل می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• استعارة شناختی
• استعارة ایدئولوژیک
• نقد ایدئولوژیک
• رمان ابوشلّاخ البرّمائی
• غازی القصیبی

موضوعات

• پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی

عنوان مقاله [English]

An Ideological Critique of Cognitive Metaphors in Ghazi Al-Qusaibi’s Novel Abu Shallakh al-Barmāʾī

نویسندگان [English]

• Baloch Qader Bakhsh ¹
• Abdulbasit Arab Yusefabadi ²
• mojtaba behroozi ³

¹ M.A. Graduate,Department of Arabic Language and Literature, University of Zabol, Zabol, Iran.

² Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Zabol, Zabol, Iran.

³ Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Zabol, Zabol, Iran.

چکیده [English]

Metaphor functions not merely as a literary ornament but as a cognitive framework that shapes thought and unveils dominant ideologies, thereby illuminating underlying power relations. In Ghazi Al-Qusaibi’s Abu Shallakh al-Barmāʾī, metaphors are employed satirically and multi-dimensionally, serving as both cognitive and critical tools to expose and challenge entrenched ideologies in Arab societies. Using a descriptive–analytical approach, this study identifies central metaphors in the novel and investigates their role in reproducing or resisting sociopolitical structures. The findings reveal recurring metaphors of gender inequality, modern slavery, anti-Semitism, Westernization, and moral corruption. These operate through functions such as modeling, reconceptualization, concealment, and satire to critique Arab social and political realities. By highlighting the contradictions within patriarchal norms, the kafāla system, colonial legacies, consumerist culture, hypocrisy, and self-glorification, the novel encourages reflection on reform and social change. Through grotesque humor and layered imagery, Al-Qusaibi exposes the hidden workings of ideology, transforming literature into an effective instrument of social critique.

کلیدواژه‌ها [English]

• Cognitive Metaphor
• Ideological Metaphor
• Ideological Critique
• Abu Shallakh al-Barmāʾī
• Ghazi Al-Qusaibi