مقاله پژوهشی
رسول بلاوی؛ فاطمه نعمتی؛ صادق البوغبیش
چکیده
مردم عرب خطّۀ خوزستان فرهنگ و تفکّرات خود را علاوه بر جامعۀ عرب از بقیۀ اقوام همجوار کسب کردهاند، این داد و ستد دوجانبه موجب ایجاد گنجینه زبانی و فرهنگی پرباری شده است. پژوهش و بررسی در زبان و فرهنگ این مردمان به ویژه ضربالمثلها میتواند دریچهای برای تبیین بسیاری از موضوعات مرتبط با زنان عرب ایران باشد. این زنان در نقش مادر، ...
بیشتر
مردم عرب خطّۀ خوزستان فرهنگ و تفکّرات خود را علاوه بر جامعۀ عرب از بقیۀ اقوام همجوار کسب کردهاند، این داد و ستد دوجانبه موجب ایجاد گنجینه زبانی و فرهنگی پرباری شده است. پژوهش و بررسی در زبان و فرهنگ این مردمان به ویژه ضربالمثلها میتواند دریچهای برای تبیین بسیاری از موضوعات مرتبط با زنان عرب ایران باشد. این زنان در نقش مادر، همسر، خواهر و دختر، در بسیاری از ضربالمثلها جایگاه والایی داشته و از آنها به نیکی یاد میشود. البته در پارهای از ضربالمثلها نیز، عنصر زن متهّم به شیطنت، سادگی، ضعف، حیلهگری و نیرنگ شده است که در رفتار با آنها جانب احتیاط را باید در نظر گرفت. این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی گفتمان بازتابیافته درباره زنان در ضربالمثلهای عربی خوزستان و با بهرهگیری از نظریۀ فرکلاف به شیوۀ میدانی - تحلیلی نگاشته شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که جامعه عرب خوزستان به سان دیگر ملتها و اقوام با استفاده از ضربالمثلها به بازتولید روابط بین عناصر مختلف نظام اجتماعی مانند خانواده، تبار، ازدواج، قدرت میپردازد و زن را به اشکال متعدّدی همچون زن مثبت، منفی، توأمان مثبت و منفی ترسیم میکند. در این گفتمان، قدرت، از آنِ مرد است، و گاهی زنی را به زنی دیگر با توجه به نقش و جایگاه اجتماعی وی برتری میدهند. الگوی غالب در گفتمان ضربالمثلها اینست که به زن در نقش مادر و خواهر نگاه مثبتی وجود دارد اما در ضربالمثلهای مبتنی بر نظام خویشاوندی و روابط قبیلهای، تبعیض و نابرابری جنسیتی به طرز قابل توجهی نمود مییابد.
مقاله پژوهشی
پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی
زهره بهروزی؛ علی خضری؛ رسول بلاوی؛ محمد جواد پورعابد(حصاوی)
چکیده
الاستعارة المفهومیّة تقنیة لغویة حدیثة فی اللغة المعرفیّة حیث یقوم علی العلاقة بین اللّغة والإدراک وتخلق العدید من الصّور للمفاهیم الانتزاعیّة. لایکوف وجونسون حدّدا أنماط الاستعارة المفهومیّة من خلال کتابهما (الاستعارات الّتی نحیا بها) وفتحا باباً جدیداً فی البحوث اللّغویّة؛ لأنّ علم اللّغة المعرفیة یرکّز علی دراسة الاستعارة ...
بیشتر
الاستعارة المفهومیّة تقنیة لغویة حدیثة فی اللغة المعرفیّة حیث یقوم علی العلاقة بین اللّغة والإدراک وتخلق العدید من الصّور للمفاهیم الانتزاعیّة. لایکوف وجونسون حدّدا أنماط الاستعارة المفهومیّة من خلال کتابهما (الاستعارات الّتی نحیا بها) وفتحا باباً جدیداً فی البحوث اللّغویّة؛ لأنّ علم اللّغة المعرفیة یرکّز علی دراسة الاستعارة ونشأتها بناءً علی الثقافة والأفکار، رغم أنّ علم البلاغة یتناول الاستعارة بالمعالجة من جهة قوة الشاعر ومخیلته. تقنیّة الاستعارة المفهومیّة أو الإدراکیّة تحظی بدور هام فی الدّراسات اللّغویّة لأنّها تُعتبر عملیّة ذهنیّة قبل أن تکون لغویّة. اعتماداً علی هذه التقنیّة، الکتاب والشعراء یستطیعون التجسید وتصویر المفاهیم المجرّدة الانتزاعیّة بشکل أحسن، کما رأینا الاستعارة المفهومیّة میزة لغویّة عند فلیحة حسن فی دیوانها (یا أمّی)؛ بما أنّ فکرة الشاعرة فی هذا الدیوان تتمحور حول المفاهیم الإنسانیّة، والمفاهیم الاجتماعیّة، وتوظیف الاستعارة فی خدمة تعمیق المعانی والتعبیر عن مفاهیم الحرب، والفراق، والأحاسیس والعواطف، والکارثة، والروح، والزمن، والحبّ. فهذا لفت انتباهنا واعتماداً علی المنهج الوصفی التحلیلی، قمنا بدراسة الاستعارات المفهومیّة المستخدمة وتوظیفها فی دیوان (یا أمی). فقد توصلت الدّراسة إلی أنّ الشاعرة قد استفادت من الاستعارات المفهومیّة علی ثلاثة أنماطها: الاستعارة البنیویّة، والأنطولوجیّة، والاتّجاهیّة، وإنّها لم تکتف بإطار محدّد للتعبیر عن الأحاسیس، بل معتمدة علی الإبداع وخلق الاستعارات الجدیدة تعرب عن أفکارها خاصّة أحاسیسها بأنماط وتعابیر متنوّعة، وتعطی تصویراً واضحاً عمّا یؤذیها أو یفرحها؛ لتأثیر الجنس والروح اللطیفة لفلیحة حسن رأینا أنّ الشاعرة قد اعتمدت علی عناصر الطبیعة فی حقل المبدأ حینما تظهر الأحساسیس المّرة والحلوة، والروح، والنفس فی حقل المقصد.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
امیر فرهنگ دوست؛ عبدالاحد غیبی؛ مهین حاجی زاده
چکیده
بحث از من و مواجههاش با دیگری یا «جز من» از کهنترین و بنیادیترین موضوعات علوم شناختی بالأخص فلسفه است. این موضوع در فلسفۀ جدید بهشکل ویژهای مطمح-نظر نظریهپردازان قرار گرفته است. در این میان، «مارتین هایدگر» با شیوۀ پدیدارشناسانی هرمنوتیک خود، جزئیات جدید و عمیقی از آن را به منصۀ ظهور رسانده است. گرچه زبان و ...
بیشتر
بحث از من و مواجههاش با دیگری یا «جز من» از کهنترین و بنیادیترین موضوعات علوم شناختی بالأخص فلسفه است. این موضوع در فلسفۀ جدید بهشکل ویژهای مطمح-نظر نظریهپردازان قرار گرفته است. در این میان، «مارتین هایدگر» با شیوۀ پدیدارشناسانی هرمنوتیک خود، جزئیات جدید و عمیقی از آن را به منصۀ ظهور رسانده است. گرچه زبان و واژگان برساخته و پرپیچوخم او دریافت آراءش را در سختترین حالت خود قرار داده، اما در قرائت فیلسوفان بعد از او جزئیات عالمگیری از آن در ذیل وجود، موجود و نسبتش با خود، دیگری و جهان آشکار شده است. این پژوهش درصدد است تا با بهره جستن از اندیشه و روشمندی این فیسوف آلمانی، نسبتهای «دازاین» یا همان هستنده را با دیگری در رمان «أقودُک إلی غیری» از «عائشة أرناؤوط»، شاعر و نویسندۀ سوری-آلبانیایی بکاود. نتایج برآمده از شیوۀ توصیفی تحلیلی این جستار حکایت از آن دارد که أرناؤوط طرح داستانیاش را بیتوجه به نگرۀ هایدگر درنینداخته است؛ چه رمانش که موضوع من و دیگری از پیشانینوشت آن هویدا است در ذیل مؤلفههایی چون «همبودی»، «گفتمان تفسیری»، «دگرپروایی» و «پرتابشدگی» که مواجۀ دازاین و دیگری را ساختمند کرده، قابل تطبیق است؛ مقولاتی که در ارتباطِ «مریم» -قهرمان داستان- با شخصیتهای اصلی و فرعی رمان بهنحو پرنمودی تعقیب میشود.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
راضیه صدری خانلو؛ علیرضا شیخی؛ عبدالعلی آل بویه لنگرودی؛ مصطفی پارسایی پور
چکیده
خوانشهای نوین رویکرد نواندیشانه باختین، بواسطه بازنمایی لایههای هماقناعگر در فضای تکثر و ناهمگنی چندآوای رمان، الهامبخش نظریه "گفتگومندی" بود. گفتگومندی، مبتنی بر مولفههای: کارناوال، گروتسک، هتروگلوسیا، پولیفونی وکرونوتوپ و کاربست مفاهیم زیرشاخهای بسیار، منادی چندآوایی و کثرتگرایی مطلقستیزی است که ساحتهای ...
بیشتر
خوانشهای نوین رویکرد نواندیشانه باختین، بواسطه بازنمایی لایههای هماقناعگر در فضای تکثر و ناهمگنی چندآوای رمان، الهامبخش نظریه "گفتگومندی" بود. گفتگومندی، مبتنی بر مولفههای: کارناوال، گروتسک، هتروگلوسیا، پولیفونی وکرونوتوپ و کاربست مفاهیم زیرشاخهای بسیار، منادی چندآوایی و کثرتگرایی مطلقستیزی است که ساحتهای اقتدارگری استکباری را برنمیتابد. کرونوتوپ بواسطه درآمیختگیهای زمانیمکانی و ایجاد قیاسهایی میان زمان و مکانهای شخصیتهای جهانمتن و نیز تطبیق مقایسهای آن بر احوالات مخاطب برونمتنی، زمینهساز نفی تکسویگی مطلق و خلق جهانی دیالکتیکی بلکه گفتگومند در رمان است و طبق تقسیمبندی باختینی در قالب زیرشاخههایی چون " دیدار"، "جاده"، "آستانه" و" سالن" بررسی میگردد. "محمد برادة" نویسنده مراکشی، به-دنبال آشنایی با رویکرد روایتشناختی باختینی، در نوآفریدههای رواییاش دست-بهکار بهرهگیری از تمهیدات ویژه کرونوتوپ و نمونهسازیهای خلاقه شد. نگارندگان بمنظور بررسی تطبیقی مقولات کرونوتوپیک، با روش تحلیلمحتوا به شیوه توصیفی-تحلیلی، خلق انواع پیوستارهای زمانیمکانی در رمان "حیوات متجاورة" را زمینه آشنایی با چگونگی ترویج مفاهیم گفتگویی همچون کثرت-افزایی و نافرجامینگی در جهانمتن کردهاند. براده با کاربست گونههای کرونوتوپی، بر جریان بنیانهای مفهومی کرونوتوپی همچون احتمال، تصادف، تقاطع، تنش عواطف و ارزشها و.. در حیوات تاکید کرده، مقولاتی گفتگویی چون نفی جهان تکگزینهای، امکانمندی همآیی و قیاسپذیری بیچونوچرای سرنوشتهای متباین، و مصاحبت چهارچوبگریز را ترویج مینماید و سرریز آگاهی در دوگانی کرونوتوپ نویسنده/کرونوتوپ خواننده را به گفتاوردی شناختآفرین پیرامون نسبیت و چندوجهیبودگی حقیقت احوالات انسانی منتهی میسازد.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
الهه ستاری؛ حسین شمس آبادی
چکیده
مفهوم «نیستی»، «فنا»، «هیچانگاری» از مفاهیم اصیل و بنیادین در عرفان و تصوف از گذشته بوده است و امروزه نیز در قالب مفاهیم و اشکال دیگر بروز یافته است. فنا و نیستی در عرفان عالیترین خصیصه یک انسان است که او را به درجات بزرگ و متعالی میرساند. در عرفان و فلسفه جدید این مقوله با وجود گسترش مباحث مادیگرایی و اومانیستی، همچنان با قوّت ...
بیشتر
مفهوم «نیستی»، «فنا»، «هیچانگاری» از مفاهیم اصیل و بنیادین در عرفان و تصوف از گذشته بوده است و امروزه نیز در قالب مفاهیم و اشکال دیگر بروز یافته است. فنا و نیستی در عرفان عالیترین خصیصه یک انسان است که او را به درجات بزرگ و متعالی میرساند. در عرفان و فلسفه جدید این مقوله با وجود گسترش مباحث مادیگرایی و اومانیستی، همچنان با قوّت در میان معنویتگرایان و نظریهپردازان عرفان و فلسفه مدرن کاربرد دارد. از جمله همین صاحبنظران مایستر اکهارت میباشد که در آثار مشهور خود همچون مکاشفات، مواعظ و غیره بر مقوله نیستی انسان توجه زیادی کرده است. او که یکی از تأثیرگذارترین شخصیتهای معنوی دوره معاصر است، در آراء و آثار خود بر مؤلفههایی چون ترک خودپسندی، فقر، انقطاع، وارستگی و غیره اشاره کرده است. این مقاله با توجه به اهمیت این بحث و چگونگی بازتاب بارقههایی از آن در متون شعری معاصر عربی، کوشیده است تا به تحلیل این مؤلفهها در شعر ودیع سعاده شاعر نوپرداز و برجسته لبنانی بپردازد. ودیع که از مشارب عرفانی، سورئالیستی و همچنین نهیلیستی و فلسفه دکارتی تغذیه میکند در شعر خود به مفهوم نیستی در سطح وسیعی بها داده است و این مقاله تلاش میکند، با تطبیق مؤلفههای نظریه اکهارت به رابطه شعر ودیع با مقوله نیستی اکهارت بپردازد. نتیجه تحقیق نشان میدهد که ودیع از نمودهای فنا همچون تواضع، نفی دانایی و ووارستگی بهره گرفته است و این نمودها را برای تجسم بهتر جهانبینی سورئالیستی، تبعید و پوچگرایی به کار برده است.
مقاله پژوهشی
پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی
احسان ابراهیمی؛ پیمان صالحی؛ زهرا یاره
چکیده
استعاره، از فرایندهای زبانی برای انتقال معناست که درنگاه سنّتی، آرائهای بلاغی و خصیصهای مختص به زبان است؛ درنگاه نوین ورویکرد شناختی که زبان را بازتابدهنده ساختارذهنی انسان میداند، اصطلاح«استعاره مفهومی» مرتبط باحوزه اندیشه وعمل انسانهاست که سرتاسر زندگی روزمره آنها رادربرگرفته واقسامی مانند«استعاره جهتی»،«وجودی» ...
بیشتر
استعاره، از فرایندهای زبانی برای انتقال معناست که درنگاه سنّتی، آرائهای بلاغی و خصیصهای مختص به زبان است؛ درنگاه نوین ورویکرد شناختی که زبان را بازتابدهنده ساختارذهنی انسان میداند، اصطلاح«استعاره مفهومی» مرتبط باحوزه اندیشه وعمل انسانهاست که سرتاسر زندگی روزمره آنها رادربرگرفته واقسامی مانند«استعاره جهتی»،«وجودی» و«ساختاری» دارد. درنگرش زبانشناسان نوین همچون«جورج لیکاف» استعاره مفهومی مرتبط با«طرحوارههای تصویری» وبهدنبال انتقال مفاهیم انتزاعی ذهنی، درقالب معانی ملموس درزندگی روزمره است. ازسوی دیگر، قرآن نیزبهمثابه متنی بلیغ ودرتخاطب باعموم انسانها، ازاستعاره مفهومی نیزبرای انتقال بهتر مفاهیم داستانی خود، بهره برده است،بهویژه درداستان پُرتکرارحضرت موسی(ع) که بازگوکننده نحوۀ تعامل ایشان بامردم وبرخی چالشهای اجتماعی است. مسئله اصلی د این پژوهش، واکاوی استعارههای مفهومی داستان حضرت موسی(ع) بارویکرد زبانشناسی «لیکاف» باروش تحلیلی-توصیفی و بهدف شناخت دقیقتر مفاهیم انتزاعی(ذهنی) بهکار رفته در این داستان است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که در داستان قرآنی حضرت موسی(ع) و با در نظر گرفتن رویکرد زبانشناسی «لیکاف»، هر سه نوع استعاره «جهتی»، «وجودی» و «ساختاری» استفاده شده است. «استعارههای جهتی»، برای مفهومسازی مانند «تسلط» و «خیر و برکت» است. «استعارههای وجودی» نیز مفاهیمی ذهنی مانند محبت، رحمت و نعمتهای الهی را مفهومسازی میکند. «استعارههای ساختاری» نیز سه استعاره «لهو و لعب»، «زندگی به منزله سفر» و «دیدن برای دانستن» به مفهومسازی امور ذهنی همچون: غفلت انسان از آخرت یا مشکلات زندگی دنیا و... پرداخته است. نتایج کلان تحقیق نشان میدهد که قرآن کریم، بر اساس اصول محاوره عقلائی و به هدف انتقال پیامهای تربیتی در آیات قصص، بهویژه داستان حضرت موسی(ع)، انواع استعارههای مفهومی را به کار گرفته است
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
مینا نیک جو؛ پرویز احمدزاده هوچ؛ علی صیادانی؛ غلامرضا چلبیانلو
چکیده
نظریه پردازان ادبی از جمله فردیناند دوسوسور بر این باورند که هر اثر ادبی معنای خاص و معینی دارد و خواننده، متن را همانطور که هست میبیند. ولی به باور زبانشناس شناختی؛ هالند، خواننده، کلمات را بهطور خودکار پردازش میکند و در ارتباط با متن ادبی غیر فعال نیست ولی نیازمند طی کردن فرایندی برای ارتباط دنیای بیرونی و درونی مغز است. ...
بیشتر
نظریه پردازان ادبی از جمله فردیناند دوسوسور بر این باورند که هر اثر ادبی معنای خاص و معینی دارد و خواننده، متن را همانطور که هست میبیند. ولی به باور زبانشناس شناختی؛ هالند، خواننده، کلمات را بهطور خودکار پردازش میکند و در ارتباط با متن ادبی غیر فعال نیست ولی نیازمند طی کردن فرایندی برای ارتباط دنیای بیرونی و درونی مغز است. جستار حاضر بر اساس سه مؤلفه نظری – شناختی هالند: مجذوبیت، تجربه دوگانه و واپسروی به توصیف و تحلیل مؤلفهها در رمان پستمدرنیستی"تغریبة القافر" نوشتهی زهران القاسمی میپردازد و نقش زبانشناسیِ شناختی هالند در نحوه دریافت خواننده و تاثیرپذیری او در جریان داستان را نشان میدهد. در نتیجه تحلیل رمان بر اساس این رویکرد شناختی میتوان گفت که اپیزودهای داستان به دلیل عدم توازن در پیرنگ روایی و چینش همزمان کنشهای فعال و منفعل چالش برانگیز هستند و ذهن خواننده فعال را در جریان داستان درگیر میکنند، چنانچه با شخصیتها، همسانسازی کرده و برای اقناع تمایلات و خواستههایش در جریان رمان از الگوی رفتاری آنها تبعیت میکند.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
شهلا جعفری؛ حسین کیانی
چکیده
ارزیابی کیفیت ساختاری مقالهها سبب افزایش غنای محتوای آنها و نیز یگانگی ساختار پژوهش میشود. از آنجا که چکیده و مقدمه به عنوان اساسیترین قسمت هر مقاله است که پیام روشنی از محتوای آن را به خواننده منتقل میسازد؛ بدین ترتیب مقاله حاضر بر آن است تا با استفاده از پرسشنامه طراحیشده، وضعیت ساختاری این دو مؤلفه مهم را در بین 67 مقاله ...
بیشتر
ارزیابی کیفیت ساختاری مقالهها سبب افزایش غنای محتوای آنها و نیز یگانگی ساختار پژوهش میشود. از آنجا که چکیده و مقدمه به عنوان اساسیترین قسمت هر مقاله است که پیام روشنی از محتوای آن را به خواننده منتقل میسازد؛ بدین ترتیب مقاله حاضر بر آن است تا با استفاده از پرسشنامه طراحیشده، وضعیت ساختاری این دو مؤلفه مهم را در بین 67 مقاله مجله لسان مبین در بازه زمانی 1389 تا 1399 به روش تحلیل محتوای ترکیبی بررسی نماید.
یافتههای پژوهش نشان میدهد که تنها روش پژوهش و پیشینه در سالهای آغاز به کار مجله، ساختار هماهنگ و یکسانی ندارند. نبود شفافیت در آییننامه نگارش مقاله و اتکای نویسندگان به دانستههای خود از علتهای اساسی این امر میباشد. اما در سالهای اخیر به ویژه از سال 98 به بعد، معیارهای ساختاری مقدمه و چکیده روند رو به رشدی داشته است که از مهمترین دلایل آن، تبیین نظاممند ساختار مقاله در قسمت راهنمای نویسندگان و دقت سردبیر مجله مبنی بر رعایت ساختار مقالهها جهت قرار گرفتن در چرخه داوری میباشد که این امر در رتبهبندی مجله نیز تأثیر داشته است.
مقاله پژوهشی
حسن گودرزی؛ عبدالهادی چندری
چکیده
مکتب اگزیستانسیالیسم توجه به وجود انسان است که از نظر پیروان آن مهمترین مسئلهی هستی است و پرتابشدگی که تفکری هایدگری است یکی از مولفههای این مکتب است. طبق این تفکر، انسان بدون ارادهی خود به درون دنیایی ناشناخته پرتاب شده و تنها و غریب رها گشته است بنابرین او خود باید به تنهایی مسیر زندگی و هستیاش را انتخاب نموده و ماهیتش را ...
بیشتر
مکتب اگزیستانسیالیسم توجه به وجود انسان است که از نظر پیروان آن مهمترین مسئلهی هستی است و پرتابشدگی که تفکری هایدگری است یکی از مولفههای این مکتب است. طبق این تفکر، انسان بدون ارادهی خود به درون دنیایی ناشناخته پرتاب شده و تنها و غریب رها گشته است بنابرین او خود باید به تنهایی مسیر زندگی و هستیاش را انتخاب نموده و ماهیتش را بسازد. او مسئول انتخابهای خود است و چون مسئول انتخابهای خود است دلهره و نگرانی با وجود او آمیخته است. این پژوهش با شیوهی توصیفی – تحلیلی، بر آن است تا نمود مولفهی اگزیستانسیالیستی پرتابشدگی در شخصیت اول رمان "الواجهة" اثر یوسف عزالدین عیسی را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. بر اساس یافتههای این پژوهش، قهرمان داستان که نمایندهی انسان معاصر است، به شهری ناشناس که نماد دنیا است پرتاب شده و در آن رها میشود و این پرتابشدگی و رهاشدگی برای او تنهایی و غربت را به ارمغان میآورد به گونهای که نویسنده، تنهایی و غربت را ملازم پرتابشدگی میداند. همچنین نویسنده، تنها راه خروج قهرمان داستان و سایر شهروندان از این شهر (دنیا) را اعدام شدن (مرگ) میداند و در واقع معتقد است مرگ نوعی پرتابشدگی به بیرون جهان است که همانند پرتابشدگی به درون جهان، در اختیار و ارادهی انسان نیست یعنی حتما اتفاق میافتد.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
سمانه دهقانی؛ محسن سیفی
چکیده
نقد فمینیستی، رویکردی نقدی در تحلیل آثار ادبی است که با برجستهسازی نقش زنان در جامعه، به دنبال تحکیم جایگاه آنان و برقراری حقوقی متساوی میان دو جنس است. أفراح صغیرة، أفراح أخیرة از هیفاء بیطار، نویسندۀ سوری، رمانی زنانه است که موانع و مشکلات زنان را به تصویر میکشد. پژوهش پیشرو در نظر دارد، رمان یادشده را در تطابق با رویکردهای ...
بیشتر
نقد فمینیستی، رویکردی نقدی در تحلیل آثار ادبی است که با برجستهسازی نقش زنان در جامعه، به دنبال تحکیم جایگاه آنان و برقراری حقوقی متساوی میان دو جنس است. أفراح صغیرة، أفراح أخیرة از هیفاء بیطار، نویسندۀ سوری، رمانی زنانه است که موانع و مشکلات زنان را به تصویر میکشد. پژوهش پیشرو در نظر دارد، رمان یادشده را در تطابق با رویکردهای چهارگانۀ نظریۀ فمنیستی «الین شوالتر» شامل رویکردهای زیستشناسی، روانشناختی، زبانشناختی و فرهنگی قرار دهد و به چگونگی بازتاب تجربیات زنانه در این اثر پاسخ دهد. در بعد زیستشناسی، بیطار، مسائلی چون عادت ماهیانه، شیردهی و بارداری را مورد توجه قرار داده است و در بعد روانی به احساس تنهایی و غم، ترس از دستدادن و گریه اشاره کرده است. استفاده از ویژگیهای برجستۀ زبانی توسط نویسنده مانند کاربرد شعرهای عاشقانه، واژگان احساسی و ذکر جزییات در انعکاس چالشهای فرهنگی عمیقی چون مردسالاری و بازتاب پیامدهای طلاق بر زنان و خلق اثری آگاهیبخش، نقش داشته است. نتایج پژوهش نشان میدهد که تحمیل معیارهای جامعۀ مردسالار بر زنان، به بروز مشکلاتی برای زنان و عدم تصمیمگیری درست از سوی آنان منجر شده است. بیطار با اشاره به معضلات مهم اجتماعی و فرهنگی چون طلاق از ساختارهای مردسالارانۀ موجود در جامعۀ خویش انتقاد میکند که حقوق اولیۀ زنان را به نفع مردان، زیر پا میگذارد. نویسنده، اثرات منفی و بلندمدت تفکرات مردسالارانه را در ارتباط با سلامت روانی و اجتماعی زنان بیان کرده است تا بر ضرورت تغییرات در نگرش و ساختار اجتماعی برای بهبود جایگاه و حقوق زنان تأکید کند.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
عادل آزاددل؛ زینب برزگرماهر؛ جواد گرجامی
چکیده
نقد روانشناختی متن، رویکردی نوین در نقد ادبی است که با تکیه بر نظریات معتبر روانشناسی، ابعاد روانی آثار ادبی را بررسی میکند. یکی از نظریات برجسته در این زمینه، نظریۀ هرم نیازهای اساسی آبراهام مزلو، روانشناس انسانگرا است که وجه مشخص آن، تأمین مرحلهای ِنیازهای نوع آدمی جهت دستیابی به خودشکوفایی است. علی بدر نویسندۀ عراقی، رمان ...
بیشتر
نقد روانشناختی متن، رویکردی نوین در نقد ادبی است که با تکیه بر نظریات معتبر روانشناسی، ابعاد روانی آثار ادبی را بررسی میکند. یکی از نظریات برجسته در این زمینه، نظریۀ هرم نیازهای اساسی آبراهام مزلو، روانشناس انسانگرا است که وجه مشخص آن، تأمین مرحلهای ِنیازهای نوع آدمی جهت دستیابی به خودشکوفایی است. علی بدر نویسندۀ عراقی، رمان « لاترکضی وراء الذئاب یا عزیزتی» را با تمرکز بر وضعیت اجتماعی، فرهنگی و سیاسی روشنفکران سیاسی عراق که به آدیسآبابا پایتخت کشور اتیوپی گریخته و مهاجرت کردهاند به نگارش در آورده و در این میان کنشهای روانی اشخاص داستانی را نیز با مهارت روایتگری خاصی به تصویر میکشد. پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی -تحلیلی و با بهرهگیری از آرای مزلو دربارۀ نیازهای اساسی انسان، امیال، خواستهها و نیازهای روانی قهرمان رمان را مورد کندوکاو قرار میدهد. یافتههای پژوهش نشان میدهد مطابق با طبقات ابتدایی هرم مزلو، رمان در فصول آغازین، نیازهای زیستی، امنیت و تعلقات عاطفی را منعکس ساختهاست. مسئلۀ پذیرش اجتماعی و تحقق خویشتن متناسب با طبقۀ چهارم و پنجم از هرم مزلو، بیشترین فراوانی را در پردازش شخصیت اصلی رمان دارد. همچنین شخص اولِ "رمان لاترکضی وراءالذئاب" از انگیزش نوعB برخوردار است
مقاله پژوهشی
پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی
سودابه بروجی؛ سید ابوالفضل سجادی
چکیده
اکولوژی زبانی یا گفتمان زیستمحیطی، دانشی است که به چگونگی ارتباط انسان با محیط، چه از نظر آناتومی وفیزیولوژی وچه از لحاظ روحی وروانی میپردازد؛ تا از این رهگذر، علاوه بر بهتصویر کشیدن ادبیّت یک اثر، دِین خود را نسبت به حفظ محیط زیست ادا کند؛ بر این اساس، پژوهش حاضر، به مطالعهی رمان «رحیل المرافئ القدیمه» و«لیل الغرباء» از ...
بیشتر
اکولوژی زبانی یا گفتمان زیستمحیطی، دانشی است که به چگونگی ارتباط انسان با محیط، چه از نظر آناتومی وفیزیولوژی وچه از لحاظ روحی وروانی میپردازد؛ تا از این رهگذر، علاوه بر بهتصویر کشیدن ادبیّت یک اثر، دِین خود را نسبت به حفظ محیط زیست ادا کند؛ بر این اساس، پژوهش حاضر، به مطالعهی رمان «رحیل المرافئ القدیمه» و«لیل الغرباء» از غادة السمان پرداخته است تا با رویکرد توصیفی- تحلیلی به چگونگی تأثیر متقابل طبیعت بر زبان نویسنده در انتقال اندیشههای منتقدانه وی بپردازد؛ در این راستا، شش داستانِ منتخب از دو رمان مذکور، در شاخصههای «برجستهسازی»، «هویّت» و«اِنتروپی طبیعت ومحوسازی» مورد بررسی قرار گرفته شد؛ نتایج تحقیق حاکی از آن است که نویسنده با برجستهسازی نقش حیوانات وفراخوانی شخصیتها از طریق تشبیه واستعاره، وبا ارائهی تصاویر هویت ایجاد شده، از طریق همزادپنداری با حیوانات، رنج راوی را مانند رنج یک حیوان به هنگام پذیرش ظلم تداعی میکند ودرنهایت استفادهی ایزاری وغیرداوطلبانهی انسان از حیوانات که منجر به محوسازی آنها از زیستبوم میگردد را مغایر حفظ حرمت ذاتی برای حیوانات ونشانگر تسلط نامشروع ونامشروط انسان بر طبیعت میداند.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
سید علی میرحسینی
چکیده
موتیف یا بنمایة اندیشة عدنان الصائغ همواره در سیری تحولی با پیشسازة فکری او یعنی انسان تعامل میکند؛ نتیجه این کنش را در واژگان سهلی میریزد که مخاطب بسته به میزان درک و کاوش خود از ظاهر و باطن آن معنای دیگری استنباط میدارد؛ "ایستاییگریزی" بارزترین ویژگی موتیف شعر الصائغ است که به واسطة آن همواره رمزبندهای گوناگونی ...
بیشتر
موتیف یا بنمایة اندیشة عدنان الصائغ همواره در سیری تحولی با پیشسازة فکری او یعنی انسان تعامل میکند؛ نتیجه این کنش را در واژگان سهلی میریزد که مخاطب بسته به میزان درک و کاوش خود از ظاهر و باطن آن معنای دیگری استنباط میدارد؛ "ایستاییگریزی" بارزترین ویژگی موتیف شعر الصائغ است که به واسطة آن همواره رمزبندهای گوناگونی ریزپیکرههای معنادار شعر وی را به هم وصل میکنند تا سخن از نزدیک و دور تصویری جدا و در عین حال یکپارچه از ابررمز مد نظر شاعر باشد؛ با این که شاعر کیفیت بافت تمام تراکیب سخن خود را در حد یکسانی نگاه نداشته و گاه گاه از خوشنقشی به شتابزدگی گرفتار شده است. پژوهش حاضر با روش تحلیل کتابخانهای و انتخاب گزینشی منطبقترین اشعار اهتمام به بررسی انواع موتیف در شعر وی دارد تا گستره و سیطرة این کارکرد ادبی و حوزة تبلور آن از فرد تا جامعه را مورد کنکاش قرار داده و به تحلیل هر یک از آنها از منظر جامعهشناسی و روانکاوی مد نظر شاعر بپردازد. با نظریه موتیف چندلر پس از کشف رمز ابتدائی هر سخن، بنمایة فکری الصائغ را پیش چشم نهاده و با گردآوری رمزبندهای هر شعر، سیر تحول آن به ابررمز را شرح نماید؛ اهم نتایج این نوشتار بازخوانی تحلیلی از شعر الصائغ با تکیه بر جنبة اندیشهای آن و با عنایت به رویکرد نمایشنامهسرایی او در جهت تبیین لایههای مختلف معانی اجتماعی و روانشناختی سرودة وی به حساب میآید
مقاله پژوهشی
پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی
معصومه رحیمی؛ نرگس انصاری
چکیده
ظهور پیامبران درطول تاریخ و در جوامع مختلف، زمینهساز شکلگیری گفتمانهایی شده است که در برخی موارد با آموزههای توحیدی انبیاء همسو بوده و در بسیاری از موارد در تقابل با آنها قرار گرفته است. این امر به ویژه از آن جهت حائز اهمیت است که گفتمان توحیدی پیامبران در جوامعی مطرح میشد که بتپرستی به عنوان عناصر بنیادین در ساختار آنها ...
بیشتر
ظهور پیامبران درطول تاریخ و در جوامع مختلف، زمینهساز شکلگیری گفتمانهایی شده است که در برخی موارد با آموزههای توحیدی انبیاء همسو بوده و در بسیاری از موارد در تقابل با آنها قرار گرفته است. این امر به ویژه از آن جهت حائز اهمیت است که گفتمان توحیدی پیامبران در جوامعی مطرح میشد که بتپرستی به عنوان عناصر بنیادین در ساختار آنها نهادینه شده بود. از این رو، گفتمان توحیدی آنها به نوعی واکنشی بنیادین در مقابل این باورهای غالب به شمار میرفت.
در این پژوهش، با تمرکز بر تحلیل گفتگوهای میان موسی(ع) و فرعون -در بیش از سی و چهار بخش قرآنی ذکر شده- نحوه شکلگیری گفتمان فرعون به عنوان نماینده گفتمان کفر مورد بررسی و نقد قرار میگیرد.
برای دستیابی به این هدف، روش عملیاتی تحلیل گفتمان پدام معرفی شده و آیات مربوط به گفتگوهای موسی(ع) و فرعون در پنج فضای ساختاری، معنایی، ارتباطی، گفتمانی و فراگفتمانی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.
در این راستا، دو پرسش اساسی مطرح میشود: نخست، گفتمان و جهانبینی فرعون براساس فضاهای پنجگانه پدام چگونه بازنمایی شده است؟ دوم، تقابل گفتمان فرعون با موسی(ع) چگونه در پیشبرد معنا نقش داشته است؟
یافتههای پژوهش نشان میدهد که فرعون از شگردهای مختلف همچون تمسخر، تفاخر، همراه ساختن مردم با خود، سرکوب و تهدید به منظور تثبیت گفتمانِ خود خدا انگاری و انحصارطلبی خود در مقابل گفتمان تبلیغی و توحیدی موسی(ع) بهره برده است و این تقابل گفتمانی، الگویی را برای درک تضادهای اساسی در حوزههای مختلف فکری، سیاسی در جوامع مختلف فراهم میکند.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
علی خالقی؛ جمال طالبی قره قشلاقی
چکیده
داستان "تلک الرائحة" اثر صنع الله ابراهیم داستاننویس مصری در سال 1986م منتشر شده است. او به دلیل گرایشات مارکسیستی و ملّیگرایانه به اتّهام توطئه سیاسی به هفت سال زندان محکوم شد، و این داستان تجربه زیسته او را در زندانهای مصر به تصویر کشیده و در همان جا نیز به رشته تحریر در آمده است. فضای زندان، فضای غالب بر حوادث این داستان است ...
بیشتر
داستان "تلک الرائحة" اثر صنع الله ابراهیم داستاننویس مصری در سال 1986م منتشر شده است. او به دلیل گرایشات مارکسیستی و ملّیگرایانه به اتّهام توطئه سیاسی به هفت سال زندان محکوم شد، و این داستان تجربه زیسته او را در زندانهای مصر به تصویر کشیده و در همان جا نیز به رشته تحریر در آمده است. فضای زندان، فضای غالب بر حوادث این داستان است و صنع الله کوشیده است تجربه زیسته خود را در این فضا نشان دهد. جستار حاضر با رویکرد توصیفی و تحلیلی به دنبال بررسی این تجربه بر اساس نظریه هانری لوفور و بر اساس سه منظر عمل فضایی، بازنمایی فضایی، فضاهای بازنمایی است. مهمترین یافتههای پژوهش این است: راوی با مواجههی مستقیم و دردآور با واقعیتهای زندان و ابزارهای شکنجه، تعامل جسمش با فضای زندان و اشیای موجود در آن را به نمایش میگذارد. بازنمایی زندان از زبان راوی داستان تحت تأثیر جریانات سال 1960م در مصر، جایی که شخصیّت اصلی داستان بخاطر اتهامات سیاسی چندسال در زندان سپری کرده است و گفتمانهای موجود در داستان از سوی نهادهای قدرت جریان مییابد، و راوی زندان را فراتر از یک مکان فیزیکی، بهعنوان فضایی مرتبط با ساختار قدرت معرفی میکند. بدین ترتیب، فضای زندان در ذهن راوی داستان که اکنون از زندان آزاد گشته و در حبس خانگی به سر می برد پیوند عمیقی با نظام قدرت پیدا میکند. راوی زندانیان را از دیدگاهی نزدیک توصیف کرده و شرایطشان را با حسّ بیپناهی و آسیبپذیری منتقل میکند.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
حسین گلی؛ سجاد احمدی
چکیده
تکوین جامعهشناسی در قرن نوزدهم میلادی، همزمان با ظهور رویکردهای انتقادی در مطالعات ادبی، دیدگاه نوینی را برای تحلیل متون فراهم آورد. در این میان، نظریة «ساختگرایی تکوینی» لوسین گلدمن، با تأکید بر تحلیل ساختارهای درونی آثار ادبی در پیوند با زمینههای تاریخی، اجتماعی و اقتصادی آنها، بر این باور است که جهانبینی نویسنده، که ...
بیشتر
تکوین جامعهشناسی در قرن نوزدهم میلادی، همزمان با ظهور رویکردهای انتقادی در مطالعات ادبی، دیدگاه نوینی را برای تحلیل متون فراهم آورد. در این میان، نظریة «ساختگرایی تکوینی» لوسین گلدمن، با تأکید بر تحلیل ساختارهای درونی آثار ادبی در پیوند با زمینههای تاریخی، اجتماعی و اقتصادی آنها، بر این باور است که جهانبینی نویسنده، که خود متأثر از موقعیت طبقاتی و شرایط اجتماعی اوست، به شکل ناخودآگاه در ساختار اثر ادبی منعکس میشود. «حنا مینه»، نویسندة برجستة سوری، با تمرکز بر محوریت وطن عربی در روایات خود، تصویری جامع از طبقات اجتماعی، مسائل اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و همچنین چالشهایی که نسلهای متمادی با آن دست به گریبان بودهاند، ارائه میدهد. پژوهش حاضر، با بهرهگیری از چارچوب نظری نقد تکوینی گلدمن و روش توصیفی-تحلیلی، میکوشد تا چگونگی بازتاب و تعامل میان ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی عصر نویسنده، ساختارهای روایی و مضمونی «المستنقع» را واکاوی و تبیین نماید. تحلیل تکوینی اثر نشان داد که ساختار رمان، مبتنی بر استعارۀ محوری «مستنقع»، با جهانبینی طبقۀ محروم سوریه همساخت (Homologous) است. این استعاره، به مثابه نماد جبر و انسداد اجتماعی، جهانبینی خاص این طبقه را بازنمایی میکند: آمیزهای از تقدیرگرایی، ستایش کار سخت، و آگاهی تدریجی از ضرورت تغییر. بدین ترتیب، پیوند دیالکتیکی فرم (استعاره) و محتوا (فقر و سرنوشت شخصیتها) درک این گروه از موقعیت تاریخی و اجتماعی بستۀ خود را متبلور میسازد.
مقاله پژوهشی
پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی
منصوره طالبیان؛ روح الله صیادی نژاد؛ حسین ایمانیان
چکیده
یذکر القرآن الکریم إلى جانب نعیم الجنة، نِعَم جهنم، ویرسم بصور حیة ومؤثرة سخط الله وغضبه على العصاة والمجرمین والکافرین بشکل محسوس وملموس. یقدم صورة حسیة ومرعبة عن النار، ویتحدث عن حراس جهنم وسعتها وحرارتها ودخانها وحطبها الذی هو من الناس والحجارة. إنّ للموسیقى تأثیرًا عمیقًا فی نقل هذه المفاهیم إلی المتلقین. وفی الحقیقة، یُعدّ ...
بیشتر
یذکر القرآن الکریم إلى جانب نعیم الجنة، نِعَم جهنم، ویرسم بصور حیة ومؤثرة سخط الله وغضبه على العصاة والمجرمین والکافرین بشکل محسوس وملموس. یقدم صورة حسیة ومرعبة عن النار، ویتحدث عن حراس جهنم وسعتها وحرارتها ودخانها وحطبها الذی هو من الناس والحجارة. إنّ للموسیقى تأثیرًا عمیقًا فی نقل هذه المفاهیم إلی المتلقین. وفی الحقیقة، یُعدّ النظام الصوتی للقرآن الکریم من أول المستویات التی تجذب المتلقی.یهدف هذا البحث باتباع المنهج الوصفی – التحلیلی إلى التعرّف على الجوانب اللغویة والصوتیة لآیات العذاب فی یوم القیامة، وتبیین وظیفة العلامات الصوتیة فی النظام المعنوی فی تجسید عقاب المجرمین. و أهم ما توصل الیه هذا البحث أنَّ المقاطع الصوتیة القصیرة قد تکرّرت فی آیات العذاب بنسبة 42% لتدل علی التوتر النفسی والقلق والحسرة علی الفرص الضائعة لأهل النار. وبدراسة إحصائیة لآیات الطعام والشراب لأهل النار تبین لنا أن صفة القلقلة تکررت 66 مرة فی هذه الآیات لتصویر الاضطراب والقلق والهیجان الذی یملأ جسد أهل النار بعد أکل طعام وشراب جهنم ویهز أجسادهم. کما تکررت صفة السَّفیر فی سیاق الآیات 57 مرة وهذا الوجود یوحی بالأنین والصراخ الذی یخرج من أعماقهم.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
طاهره جهانتاب؛ احمدرضا حیدریان شهری؛ بهار صدیقی
چکیده
با نزدیک شدن رمانها به دنیای واقعی، زمینۀ روی آوردن روایتها به نظرگاههایی چندگانه فراهم گردید و این امر در قالب مؤلفۀ چندصدایی تجلی یافت. رمان سیدات القمر جوخه الحارثی از جمله این تجربیات ادبیات داستانی است که تعدد صدای راوی و کانونیشدگی، محور اساسی آن قرار گرفته است. پژوهش حاضر بر آن است تا با تکیه بر نظریۀ روایی ژرار ژنت، ...
بیشتر
با نزدیک شدن رمانها به دنیای واقعی، زمینۀ روی آوردن روایتها به نظرگاههایی چندگانه فراهم گردید و این امر در قالب مؤلفۀ چندصدایی تجلی یافت. رمان سیدات القمر جوخه الحارثی از جمله این تجربیات ادبیات داستانی است که تعدد صدای راوی و کانونیشدگی، محور اساسی آن قرار گرفته است. پژوهش حاضر بر آن است تا با تکیه بر نظریۀ روایی ژرار ژنت، روایتشناس فرانسوی به بررسی صدای راویان و کانونیشدگی-ها در رمان مذکور بپردازد و کاربست این دو عامل را در متن آن نمایان سازد. انتخاب این موضوع برای نگارندگان این جستار از آن جهت اهمیت داشته که به نظر میرسد از جمله دلایل اصلی مقبولیت جهانی اثر مذکور، بهکارگیری صحیح قابلیتهای روایی و به ویژه دو مؤلفۀ مذکور بوده است. یافتههای این پژوهش که به شیوۀ توصیفی-تحلیلی انجام شده، بدین قرار است: الحارثی با هنرمندی، ترکیبی پویا از انواع راویان و کانونیشدگیها را به کار گرفته تا روایتی چندلایه و چندصدا خلق کند. در این میان راوی دانای کل، کانونیگر درونی و کانونیشدۀ بیرونی بیشترین تکرار را داشتهاند. تغییر مداوم راوی، کانونیگران و کانونیشدگیها خواننده را به سفری اکتشافی برده تا از منظرهای گوناگون به رویدادها و شخصیتها نگاه کند. این تکنیک نه تنها دنیای رمان را به واقعیت نزدیکتر کرده، بلکه تعادلی ظریف بین ارائه اطلاعات جامع و حفظ ابهام برقرار نموده و به خواننده فرصت داده تا با تحلیل رفتار شخصیتها، به درونیاتشان پی ببرد.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
حسن سرباز؛ هادی رضوان؛ صکر احمد خلف
چکیده
تعد الصورة البصریة أحد أبرز أنماط الصور الشعریة إذ تعتمد على الحواس الإنسانیة لنقل التجربة الشعریة إلى القارئ وأن الصورة الحسیة تُعدّ بوابة الشاعر لخلق تفاعل مباشر بینه وبین القارئ من خلال استثارة حواسه کما تُعدّ مکوّناً دلالیاً حیویاً یعبّر عن التجربة الشعوریة عبر أدوات حسّیة تتکئ على حاسة البصر، وتستثمر عناصر اللون، والضوء، ...
بیشتر
تعد الصورة البصریة أحد أبرز أنماط الصور الشعریة إذ تعتمد على الحواس الإنسانیة لنقل التجربة الشعریة إلى القارئ وأن الصورة الحسیة تُعدّ بوابة الشاعر لخلق تفاعل مباشر بینه وبین القارئ من خلال استثارة حواسه کما تُعدّ مکوّناً دلالیاً حیویاً یعبّر عن التجربة الشعوریة عبر أدوات حسّیة تتکئ على حاسة البصر، وتستثمر عناصر اللون، والضوء، والحرکة، لإنتاج مشاهد شعریة نابضة بالحیاة والتأویل. ویهدف البحث إلى دراسة الأنماط البصریة فی النص الشعری عند فاضل إبراهیم الحمدانی، مرکزاً على صورتین أساسیتین هما: الصورة القائمة على الحرکة، والصورة المبنیة على اللون، مع بیان أثر کلٍّ منهما فی التعبیر عن الانفعالات الداخلیة وإثراء المشهد الشعری. ویتناول البحث أیضا تداخل الحواس، ویبیّن کیف تتجاوز الصورة البصریة فی نصوص الحمدانی حدود الإدراک البصری لتتفاعل مع الحواس الأخرى کالسمع واللمس، مما یؤدی إلى تشکیل صورة حسّیة مرکبة ذات أثر جمالی وانفعالی عمیق. واعتمد البحث على المنهج الوصفی التحلیلی، مستنداً إلى نماذج مختارة من شعر الشاعر، تم تحلیلها للکشف عن بنیة الصورة البصریة وخصائصها الفنیة. وقد وصلت الدراسة إلى أن الحمدانی یوظف البنیة البصریة فی نصوصه توظیفاً دقیقاً یعکس حساسیة لغویة وفنیة عالیة، وأن الصور البصریة تؤدی وظائف متعددة منها: التعبیر العاطفی، وتجسید التوتر الداخلی، وبناء الإیحاء الرمزی، فضلاً عن تحقیق التفاعل الجمالی بین النص والمتلقی.
طرح پژوهشی
پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی
احد شیرزادی؛ ناصر زارع
چکیده
قصیدۀ «جداریه» محمود درویش، اثری برجسته در ادبیات مقاومت فلسطین، با بهرهگیری از طرحوارههای تصویری، در چارچوب نظریۀ معنیشناسی شناختی لیکاف و جانسون، مفاهیم عمیقی چون هویّت، مقاومت و مرگ را بازنمایی میکند. این پژوهش با پرسش اصلی «چگونه طرحوارههای تصویری در قصیدۀ جداریه، برای بازنمایی هویّت فلسطینی، مقاومت و تأمّل در مرگ ...
بیشتر
قصیدۀ «جداریه» محمود درویش، اثری برجسته در ادبیات مقاومت فلسطین، با بهرهگیری از طرحوارههای تصویری، در چارچوب نظریۀ معنیشناسی شناختی لیکاف و جانسون، مفاهیم عمیقی چون هویّت، مقاومت و مرگ را بازنمایی میکند. این پژوهش با پرسش اصلی «چگونه طرحوارههای تصویری در قصیدۀ جداریه، برای بازنمایی هویّت فلسطینی، مقاومت و تأمّل در مرگ به کار رفتهاند؟» به تحلیل این اثر میپردازد. هدف پژوهش، شناسایی و تبیین طرحوارههای تصویری برای درک چگونگی بازنمایی تجارب فلسطینی و انسانی در این شعر است. روش پژوهش، توصیفی - تحلیلی است که با تمرکز بر طرحوارهها و تصاویر ذهنی، متن شعر را در چارچوب معنیشناسی شناختی بررسی میکند. مهمترین یافتههای پژوهش نشان میدهند قصیدۀ «جداریه» محمود درویش با استفاده از طرحوارههای تصویری، تجربیات فردی شاعر از مرگ و تبعید را به نمادهای جمعی مقاومت فلسطینی تبدیل میکند. طرحوارههای حجمی، مفاهیمی چون هویت و فقدان را بهصورت ظرف و مظروف بازنمایی میکنند. طرحوارههای حرکتی، تحول و سفر درونی به سوی امید و ابدیت را نشان میدهند. طرحوارههای قدرتی، محاصره و سرکوب را بهعنوان موانع و تلاش برای رهایی بازتاب میدهند.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
مریم آل نجف؛ حجت اله فسنقری؛ مهدی خرّمی
چکیده
روانشناسی مثبتنگر بهعنوان شاخهای نوین از روانشناسی، بهجای تمرکز بر آسیبها، بر جنبههای مثبت تجربۀ انسانی مانند رضایت از زندگی، سلامت روان و شکوفایی تأکید دارد. مارتین سلیگمن، با پنج عنصر هیجانات مثبت، مجذوبیت، روابط مثبت، معنا و دستاورد، چارچوبی برای دستیابی به زندگی بامعنا فراهم میآورد. در سالهای اخیر این رویکرد ...
بیشتر
روانشناسی مثبتنگر بهعنوان شاخهای نوین از روانشناسی، بهجای تمرکز بر آسیبها، بر جنبههای مثبت تجربۀ انسانی مانند رضایت از زندگی، سلامت روان و شکوفایی تأکید دارد. مارتین سلیگمن، با پنج عنصر هیجانات مثبت، مجذوبیت، روابط مثبت، معنا و دستاورد، چارچوبی برای دستیابی به زندگی بامعنا فراهم میآورد. در سالهای اخیر این رویکرد وارد ادبیات شده و الهامبخش تحلیل شخصیتها و مضامین آثار ادبی گشته است. پژوهش حاضر با رویکرد میانرشتهای و روش توصیفیـتحلیلی از نوع تحلیل محتوا، نمایشنامۀ «ماساة جمیلة» اثر عبدالرحمن شرقاوی، نویسنده و نمایشنامهنویس مصری را بررسی میکند. هدف، واکاوی ابعاد زندگی جمیله بوحیرد و دیگر شخصیتها در بستر مبارزه با استعمار فرانسه، و شناسایی کارکردهای مثبتگرایی در شرایط مقاومت اسلامی است. نمایشنامههای مبتنی بر واقعیت، بستر مناسبی برای تبیین عناصر پنجگانۀ روانشناسی مثبتنگر مارتین سلیکمن (پرما) در فشار سیاسی و اجتماعی فراهم میکنند و میتوان از آنها برای ارتقای امید، تابآوری و معنابخشی بهره برد. نتایج تحلیل این اثر، نشان میدهد که عناصر روانشناسی مثبت در بستر مقاومت سیاسی و فرهنگی، از سطح ویژگیهای روانی فردی به سازوکارهای تولید معنا و شکلدهی هویت جمعی ارتقا مییابند. هیجانات مثبت، نیروی بازآفرینیِ امید و استمرار مبارزه را فعال میکند؛ مجذوبیت، نماد مشارکت اخلاقی و تعهد اجتماعی است؛ روابط مثبت، بنیان اعتماد و انسجام روانی جامعۀ مقاوم را میسازد؛ معنا، محور بازتولید ارزشهای دینی و فرهنگی در برابر سلطه است؛ و دستاورد، نماد تحقق تابآوری در سطح ملی و انسانی به شمار میآید.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
عبدالله حسینی
چکیده
در سپهر نقد ادبی معاصر عرب، چگونگی تلفیق تجربۀ زیباشناختی با نگرش تحلیلی و تعهد اجتماعی، از چالشهای اساسی نظریهپردازی ادبی بهشمار میآید. در این میان، محمد مندور بهعنوان یکی از مؤثرترین ناقدان و متفکران سدۀ بیستم، با تأکید بر تجربۀ ذوقی، خودآگاهی انتقادی و پایبندی به تعهد انسانی و اجتماعی، کوشید نقد ادبی را از قالب سنتی فراتر ...
بیشتر
در سپهر نقد ادبی معاصر عرب، چگونگی تلفیق تجربۀ زیباشناختی با نگرش تحلیلی و تعهد اجتماعی، از چالشهای اساسی نظریهپردازی ادبی بهشمار میآید. در این میان، محمد مندور بهعنوان یکی از مؤثرترین ناقدان و متفکران سدۀ بیستم، با تأکید بر تجربۀ ذوقی، خودآگاهی انتقادی و پایبندی به تعهد انسانی و اجتماعی، کوشید نقد ادبی را از قالب سنتی فراتر برده و با دستاوردهای نقد مدرن پیوند زند. اهمیت پژوهش حاضر در آن است که با تمرکز بر مقالۀ «مذهبی فی النقد»، به تحلیل نظام فکری، مبانی نظری، ساختار معرفتی و اصول روششناختی نقد امپرسیونیستی در اندیشۀ مندور میپردازد و آن را در پرتو مفاهیم پدیدارشناسی ادموند هوسرل، همچون آگاهی، قصدیت، تجربۀ زیسته، اپوخه (تعلیق داوری) و بینالاذهانیّت، بازخوانی و نقد میکند. برای دستیابی به این هدف، این تحقیق با رویکرد تحلیلی توصیفی و روش تطبیقی انجام شده است. بررسی تطبیقی نشان میدهد که دستگاه نقدی مندور، در عین نوآوری و گشودن افقهای تازه، با سه چالش روبهرو است: نخست، فقدان سنجشپذیری بینالاذهانی تجربۀ زیبایی که بهسبب غلبۀ ذهنیتگرایی رادیکال، آن را به امری سلیقهای و غیرقابل بازتولید فرو میکاهد؛ دوم، ناسازگاری روششناختی حاصل از تلفیق ناهمساز نقد تأثری و نقد متعهد که به ترکیبی التقاطی و متعارض میانجامد؛ سوم، نسبیتگرایی معرفتی که به دلیل فقدان معیارهای ثابت، فهم ادبی را به بازتابی پراکنده و گاه متناقض تقلیل میدهد.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
ساجد زارع؛ سعیده زنگیان؛ الهه همتیان
چکیده
نظامهای توتالیتر یا تمامیت خواه یکی از گونههای ساختارهای سیاسی مبتنی بر کنترل گسترده، محدودسازی آزادیهای فردی و حذف تنوع فکری، در قرن بیستم و پس از آن شناخته میشوند. مجموعه داستانی «الحصرم» اثر زکریا تامر بازتابی ادبی از سازوکارها و پیامدهای چنین نظامهایی است که در قالب روایتهای کوتاه، ابعاد گوناگون سلطه را بازنمایی ...
بیشتر
نظامهای توتالیتر یا تمامیت خواه یکی از گونههای ساختارهای سیاسی مبتنی بر کنترل گسترده، محدودسازی آزادیهای فردی و حذف تنوع فکری، در قرن بیستم و پس از آن شناخته میشوند. مجموعه داستانی «الحصرم» اثر زکریا تامر بازتابی ادبی از سازوکارها و پیامدهای چنین نظامهایی است که در قالب روایتهای کوتاه، ابعاد گوناگون سلطه را بازنمایی میکند. این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری هانا آرنت و به روش توصیفی – تحلیلی، به واکاوی جلوههای توتالیتاریسم و پیامدهای اجتماعی آن در این اثر پرداخته است. نتایج نشان میدهد که مهمترین شاخصههای حکومت توتالیتر در «الحصرم» شامل تبعید اجباری، گسترش پناهندگان سیاسی، محدودیت آزادی بیان، کنترل ایدئولوژیک و اقتصادی، سرکوب حقوق اقلیتها و احزاب و اعمال خشونت سازمانیافته است. همچنین آثار اجتماعی و روانی این ساختارها همچون ترس، بیاعتمادی، فروپاشی انسجام اجتماعی، انزوا و یأس عمومی بهوضوح در روایتها بازتاب یافته است. در ارتباط با ابعاد سیاسی و پیامدهای اجتماعی و سیاسی نظام توتالیتر بر زندگی شهروندان، تحلیل شخصیتها سه الگوی اصلی واکنش به سلطه را نشان میدهد که شامل تبعیت منفعلانه، مقاومت آگاهانه، و قربانی شدن مستقیم میشود.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
شرافت کریمی؛ جمیل جعفری؛ فیان عبدالرحمن أحمد الشوزی
چکیده
النص الروائی فضاء دلالی مفتوح یتیح تعدد التأویلات من خلال مداخل سیمیائیة ولغویة وتأویلیة متنوعة. تُعد روایة سیدی وحدانه نموذجا للنصوص السردیة التی تتجاوز الوظیفة الحکائیة التقلیدیة لتشکّل بنیة رمزیة مرکبة تنفتح على إمکانات تأویلیة متعددة. یهدف هذا البحث إلى تحلیل الروایة من خلال دراسة مکوّنات الصیاغة الدلالیة الناتجة عن توظیف ...
بیشتر
النص الروائی فضاء دلالی مفتوح یتیح تعدد التأویلات من خلال مداخل سیمیائیة ولغویة وتأویلیة متنوعة. تُعد روایة سیدی وحدانه نموذجا للنصوص السردیة التی تتجاوز الوظیفة الحکائیة التقلیدیة لتشکّل بنیة رمزیة مرکبة تنفتح على إمکانات تأویلیة متعددة. یهدف هذا البحث إلى تحلیل الروایة من خلال دراسة مکوّنات الصیاغة الدلالیة الناتجة عن توظیف الکاتبة للتراث الدینی مع الترکیز على آلیات هذا التوظیف وطبیعة المعنى المنتج داخل النص بالإضافة إلى حدود التأویل الممکنة فی ضوء تفاعل القارئ مع المرجعیات الثقافیة. تُدرس الروایة بوصفها نصا مفتوحا بالمعنى الذی حدّده أمبرتو إیکو من خلال منهج وصفی تحلیلی. وتنطلق القراءة من مفاهیم نظریة مرکزیة، أبرزها: التراث الدینی بوصفه مخزونا رمزیا وتأویلیا وآلیة سیمیائیة فاعلة داخل النص؛ والتراث الدینی کصیاغة دلالیة ورؤیة منتجة للمعنى. وقد أظهرت نتائج البحث أن المعنى فی الروایة لا یقتصر على البنیة اللفظیة أو الدلالات الظاهرة بل یدخل القارئ فی شبکة من الرموز والمعانی التی تتطلب مشارکة تأویلیة واعیة. کما تکشف الروایة فی ضوء نظریة إیکو، عن بنیة سردیة مرنة تعید توظیف التراث الدینی ضمن منظومة دلالیة حیة منفتحة على التعدد والتفاعل مع التأویلات المختلفة. وتستثمر الکاتبة رموزا دینیة مستمدة من القرآن، والسیرة النبویة، والأسطورة الشعبیة ضمن شبکة سیمیائیة تعبّر عن تحولات الهویة وتمنح النص بُعدا میتافیزیقیا یتجاوز أنماط السرد التقلیدی. یُبرز التداخل بین المقدس والحسی، والطقسی والأسطوری، البُعد الشعائری للنص؛ خاصة فی تصویر مکة التی لا تظهر کمجرد مکان مقدّس بل کفضاء رمزی تتداخل فیه التجربة الذاتیة بالهویة الجماعیة. ومن خلال هذه البنیة تُقدّم الروایة تأویلا للدین باعتباره مجالا دینامیکیا لإنتاج المعنى وإعادة تشکیل العلاقة بین الذات والمقدس فی أفق وجودی.
مقاله پژوهشی
پژوهشهای زبانشناسی کاربردی در حوزه زبان عربی
باقر استادی ارزیل؛ محمد رضا اسلامی؛ مریم بخشی؛ عبدالاحد غیبی
چکیده
ادبیات کودک، نقش کلیدی در شکلدهی شخصیت و رفتار کودکان دارد و ابزاری موثر برای انتقال ارزشها، مفاهیم اخلاقی و مهارتهای اجتماعی است. نظریه شناخت اجتماعی آلبرت بندورا، که به بررسی تأثیرات محیط، فرهنگ و تعاملات اجتماعی بر رفتار فردی میپردازد، چارچوبی مناسب برای تحلیل داستانهای کودکانه ارائه میدهد. پژوهش حاضر با استفاده از ...
بیشتر
ادبیات کودک، نقش کلیدی در شکلدهی شخصیت و رفتار کودکان دارد و ابزاری موثر برای انتقال ارزشها، مفاهیم اخلاقی و مهارتهای اجتماعی است. نظریه شناخت اجتماعی آلبرت بندورا، که به بررسی تأثیرات محیط، فرهنگ و تعاملات اجتماعی بر رفتار فردی میپردازد، چارچوبی مناسب برای تحلیل داستانهای کودکانه ارائه میدهد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی پنج داستان از محمود شقیر شامل «مَنعُ التَّجَوّل»، «الزیارة»، «قالت لنا الشجرة»، «المَلِکُ الصَّغیرُ» و «الجندی واللُعبة»، بر اساس این نظریه میپردازد. شقیر از نویسندگان مشهور فلسطینی، با روایتهایی ساده اما هدفمند، مسائل تربیتی، ارزشهای انسانی و مسئولیتهای اجتماعی را در قالب داستان کودک به تصویر میکشد. و کودکان را به فرهنگ مقاومت فلسطینی و پایداری در برابر ظلم اسرائیل تشویق میکند. هدف از این پژوهش، نحلیل روانشناختی داستانهای محمود شقیر، تبیین نقش نظریه شناخت اجتماعی در ادبیات کودک، بررسی تاثیر داستانها برمهارتهای اجتماعی کودکان، شناسایی الگوهای رفتاری مثبت و کاربرد تربیتی ادبیات کودک به ویژه در زمینه فرهنگ مقاومت وپایداری است. نتایج حاکی از آن است که داستانهای شقیر، با تمرکز بر شخصیتپردازی دقیق و تعاملات اجتماعی میان شخصیتها، نقش مهمی در تقویت مهارتهای اجتماعی کودکان ایفا میکنند و الگوهای رفتاری مثبت را به آنها معرفی کرده و از طریق فرآیند یادگیری مشاهدهای، به سمت رفتارهای مسئولانه و تفکر اجتماعی هدایت میکنند. این آثار افزون بر تقویت ارزشهای اخلاقی و اجتماعی میتوانند بهعنوان ابزاری تربیتی در آموزش مهارتهای زندگی به کودکان عمل کنند.
مقاله پژوهشی
نقد و تحلیل روشمند متون ادب در زبان عربی رویکرد جدید نقدی
سارا حسنی نفطه؛ یخیی معروف
چکیده
ادبیات معاصر جنگ، بهویژه در خاورمیانه، اغلب با روایتهای سنگین و تراژیک شناخته میشود؛ اما حضور کودک در این روایتها لایهای تازه از معنا و نقد اجتماعی به متن میافزاید. در این میان طنز سیاه، با خندهای تلخ، تصویری از رنج، اضطراب و پوچی ناشی از تجربه جنگ و پیامدهای آن ارائه میدهد. این مقاله به شیوهی توصیفی تحلیلی و با تمرکز ...
بیشتر
ادبیات معاصر جنگ، بهویژه در خاورمیانه، اغلب با روایتهای سنگین و تراژیک شناخته میشود؛ اما حضور کودک در این روایتها لایهای تازه از معنا و نقد اجتماعی به متن میافزاید. در این میان طنز سیاه، با خندهای تلخ، تصویری از رنج، اضطراب و پوچی ناشی از تجربه جنگ و پیامدهای آن ارائه میدهد. این مقاله به شیوهی توصیفی تحلیلی و با تمرکز ویژه بر تأثیر جنگ بر کودکان به بررسی طنزتراژدی در بستر نقد اجتماعی در دو داستان منتخب -«جبنه الهولندیه» و «شظایا»- از مجموعه دفتر الحرب نوشته ممدوح حماده نویسنده، محقق و طنزپرداز سوری و گمنام در ایران میپردازد. این نویسنده در این دو داستان با تنیدن طنز و تراژدی در یکدیگر به نحوی خاص تجربه کودکان را در فضایی جنگزده به تصویر میکشد. اهمیت این پژوهش در آن است که ادبیات میتواند با ترکیب تراژدی و طنز، بستری برای فهم عمیقتر پیامدهای انسانی جنگ و هشدار نسبت به شکنندگی نسلهای آینده فراهم آورد. نتایج این بررسی نشان میدهد در «الجبنه الهولندیه»، کودک در میانهی مهاجرت اجباری و سقوط شهر، همچنان دلمشغول پنیر صبحانه است؛ تمنایی ساده که به روایتی طنزآلود و تراژیک از فقر و بیعدالتی اجتماعی بدل میشود و داستان «شظایا» روایتگر کودکانی است که ترکشهای جنگی را به بازی و شرطبندی تبدیل میکنند و مرگ به اسباببازی بدل میشود. همچنین در هر دو داستان، پدیده «کودک جنگ» ابزاری برای نقد اجتماعی است؛ کودک از یکسو قربانی خشونت و محرومیت است و از سوی دیگر، با طنز ناخودآگاه خود، پرده از عادیسازی خشونت و بیمعنایی جنگ برمیدارد.
مقاله پژوهشی
پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی
قادربخش بلوچ؛ عبدالباسط عرب یوسف آبادی؛ مجتبی بهروزی
چکیده
استعاره نهتنها ابزار ادبی، بلکه سازهای شناختی است که با بازنمایی و نقد ایدئولوژیهای مسلط، به فهم عمیقتر مناسبات قدرت در جوامع کمک میکند. رمان ابوشَلّاخ البرّمائی اثر غازی القصیبی، از طریق بهرهگیری از استعارههای طنزآمیز و چندلایه، بهعنوان ابزاری شناختی و انتقادی، به بازنمایی و نقد ایدئولوژیهای مسلط در جوامع عربی میپردازد. ...
بیشتر
استعاره نهتنها ابزار ادبی، بلکه سازهای شناختی است که با بازنمایی و نقد ایدئولوژیهای مسلط، به فهم عمیقتر مناسبات قدرت در جوامع کمک میکند. رمان ابوشَلّاخ البرّمائی اثر غازی القصیبی، از طریق بهرهگیری از استعارههای طنزآمیز و چندلایه، بهعنوان ابزاری شناختی و انتقادی، به بازنمایی و نقد ایدئولوژیهای مسلط در جوامع عربی میپردازد. این پژوهش باتکیهبر روش توصیفی-تحلیلی به شناسایی و تحلیل استعارههای کلیدی در این رمان پرداخته و نقش آنها را در بازتولید یا مقاومت در برابر ساختارهای قدرت بررسی کردهاست. یافتهها نشان میدهد که استعارههایی با مضامین نابرابری جنسیتی، بردهداری نوین، یهودیستیزی، غربزدگی و مفاسد اخلاقی از طریق کارکردهای مدلسازی، بازمفهومسازی، پنهانسازی و طنزآفرینی به نقد ساختارهای اجتماعی و سیاسی در جامعهی عرب میپردازد. این استعارهها با برجستهسازی جنبههای منفی نظامهای مردسالارانه، نظام کفالت، تأثیرات استعمار و مصرفگرایی غربی و همچنین نفاق و خودستایی، ضمن افشای تناقضات فرهنگی و سیاسی، مخاطب را به تأمل در اصلاح این معضلات دعوت میکند. القصیبی با استفاده از طنز گروتسک و تصاویر استعاری، لایههای پنهان ایدئولوژیهای حاکم را آشکار ساخته و بدینترتیب، ادبیات را به ابزاری برای نقد و تحول اجتماعی تبدیل میکند.
