پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی
طیبه فتحی ایرانشاهی؛ شیرین پورابراهیم؛ سید محمود میرزایی الحسینی
چکیده
یکی از نظریات معناشناسی شناختی، نظریۀ آمیختگی مفهومی فوکونیه و ترنر (1992) است که تبیین جنبههایی از استعارة مفهومی را نیز در بر میگیرد. بر این اساس استعاره مفهومی، حاصل نوعی آمیختگی مفهومی است. با توجه به اینکه شکلگیری استعارههای عشق در متون عرفانی فرایندی پیچیده و نیازمند تبیین معنایی است، جستار حاضر به تحلیل آمیختگیهای مفهومی ...
بیشتر
یکی از نظریات معناشناسی شناختی، نظریۀ آمیختگی مفهومی فوکونیه و ترنر (1992) است که تبیین جنبههایی از استعارة مفهومی را نیز در بر میگیرد. بر این اساس استعاره مفهومی، حاصل نوعی آمیختگی مفهومی است. با توجه به اینکه شکلگیری استعارههای عشق در متون عرفانی فرایندی پیچیده و نیازمند تبیین معنایی است، جستار حاضر به تحلیل آمیختگیهای مفهومی استعاریِ مفهوم عشق در کتاب «فقهالعشق» اثر یوسف زیدان (نویسنده و رماننویس مشهور مصری) در چهارچوب نظریۀ آمیختگی مفهومی میپردازد. نتایج تحقیق نشان میدهد که در فقهالعشق، نویسنده فضاهای دروندادی آتش، غذا، آب، نور، و گیاه را به دلیل پتانسیل مفهومی در شبیهسازی عشق عرفانی، انتخاب کرده تا با رابطة حیاتی قیاس ابعاد مورد نظر عشق را مفهومسازی و منتقل کند. فضاهای ذهنی متعلق به مفهوم عشق در مقصدبا مؤلفههای موجود در دروندادهای مبدأ آتش، غذا، آب، نور و گیاه، انگیخته و فشرده و ترکیب شده است. فضاهای عام حاوی کنش، علیت، تغییر، حرکت و غیره نقش مدیریت این دو فضا را عهدهدار میباشند. انتخاب فضاهای چندگانة مذکور مبتنی بر دانش پسزمینهای و بافت موقعیتی و فرهنگی مفهومساز است. در این امتزاج استعاری، مؤلفههای خاصی چون پویایی عشق، تحول، حرکت، رنج، شادی، شناخت بر فضای آمیخته فرافکنی میشود؛ اما برخی مؤلفههای دیگر چون ویژگیهای معشوق، شناور میمانند و به فضاهای آمیخته وارد نمیشوند. در مرحلۀ تکمیل، دانش مخاطب از عشق عرفانی به تکمیل خلأهای معنایی کمک میکند تا در موقعیتهای گفتمانی معنا بهطور کامل برساخته و اجرا شود.
پژوهشهای زبان شناختی در زبان عربی
مریم توکل نیا؛ ولی اله حسومی
چکیده
زبان قرآن زبانی قابل فهم برای همگان است و در ساختاری منطبق بر شناخت بشری سازماندهی شدهاست. استفاده از حروف جر و انطباق مفهوم مکانی-حسی و تجربه شدهی آنها با حوزههای انتزاعی و معنوی، نمونهای از تطبیق زبان قرآن با افکار انسان است. نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهرهگیری از مبانی معناشناسی شناختی به دنبال آن است که نقش ...
بیشتر
زبان قرآن زبانی قابل فهم برای همگان است و در ساختاری منطبق بر شناخت بشری سازماندهی شدهاست. استفاده از حروف جر و انطباق مفهوم مکانی-حسی و تجربه شدهی آنها با حوزههای انتزاعی و معنوی، نمونهای از تطبیق زبان قرآن با افکار انسان است. نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهرهگیری از مبانی معناشناسی شناختی به دنبال آن است که نقش استعاری حروف در تبیین مفاهیم اعتقادی مربوط به نبوت را مورد بررسی قرار دهد. یافتهها نشان میدهد که استعارههای مفهومی، استعارهی تصویری نقش مهمی در بیان مقامات انبیاء ایفا میکنند. به گونهای که نقش این سازوکارهای شناختی در بازنمایی مفاهیمی چون الگو بودن، عصمت، برتری، عزیز بودن نزد خداوند، محافظت از ایمان مردم و معارف الهی و به طور کلی وظایف، صفات، آموزهها، غیر قابل انکار بوده و عمدتاَ برای مفهومسازی این دست مفاهیم از هستی انسان، اشیاء، ظرف و مظروف و ساختارها و مفاهیم بنیادینی چون نور، نیرو و مانع، ساختمان و جهات بالا، جلو، مرکز استفاده شدهاست. تا با استفاده از خصیصه جسمانگی ذهن بشر، گزارههای اعتقادی مربوط به پیامبران تبیین گردد.
سودابه مظفری؛ علی اسودی؛ نیلوفر زریوند
چکیده
معناشناسی شناختی، از شاخههای اصلی زبانشناسی شناختی بوده که به تحلیل معنا بر پایة شناخت میپردازد. این نگرش میتواند با استفاده از مبانی نظری خود همچون مبحث توسعة حقیقی و شمولی با استعارههای مفهومی و طرحوارههای تصویری، در تحلیل معنای سورههای قرآن نقش مهمی ایفا کند. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی، ابژههای معنایی سورة ...
بیشتر
معناشناسی شناختی، از شاخههای اصلی زبانشناسی شناختی بوده که به تحلیل معنا بر پایة شناخت میپردازد. این نگرش میتواند با استفاده از مبانی نظری خود همچون مبحث توسعة حقیقی و شمولی با استعارههای مفهومی و طرحوارههای تصویری، در تحلیل معنای سورههای قرآن نقش مهمی ایفا کند. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی، ابژههای معنایی سورة «کهف» را با رویکرد معناشناسی شناختی بررسی کرده تا معانی نهفته و یا متعدد آنها را آشکار سازد. ازاینرو در این جستار مشخص گردید که واژة «الکتاب» به صفت انحراف ناپذیری و انسجام آگاهیهای رسیده به پیامبر اشاره دارد، واژة «الفتیة» اشاره به صفت جوانمردی و قدرت ایمان یاران غار دارد، معانی کنشی در پی آگاه کردن بازتاب نیات خیر و شر انسان میباشند، واژة «ذی القرنین» در پی تأکید بر قدرت و جنگاوری پادشاهی بزرگ و واژة «السبب» به علم و معرفت ذی القرنین که چون راهنمایی برای او بوده اشاره دارد، و درنهایت، واژگان «یأجوجومأجوج» نیز بر میزان شرارت و فساد این قوم دلالت دارند.
نعیم عموری؛ فاطمه تختی
چکیده
نظریّة آمیزة مفهومی به ذهن این امکان را میدهد که فضاهای ذهنی متعدّد و مرتبط با هم را که معانی مختلفی دارند به کار گیرد. سپس آنها را با یکدیگر ترکیب کند و این معانی مختلف را به شیوهای کارآمد و درست بررسی کند و به شبکة معنایی تشکیلدهندة فضاهای ذهنی دستیابد. در بیشتر حکایتهای کلیه و دمنه آمیزة مفهومی برجسته است و تفکّر و خیال ...
بیشتر
نظریّة آمیزة مفهومی به ذهن این امکان را میدهد که فضاهای ذهنی متعدّد و مرتبط با هم را که معانی مختلفی دارند به کار گیرد. سپس آنها را با یکدیگر ترکیب کند و این معانی مختلف را به شیوهای کارآمد و درست بررسی کند و به شبکة معنایی تشکیلدهندة فضاهای ذهنی دستیابد. در بیشتر حکایتهای کلیه و دمنه آمیزة مفهومی برجسته است و تفکّر و خیال نویسنده در آن نقشی بنیادین بازی میکند. شبکة معنایی شخصیّتپردازی حکایتهای کلیله و دمنه، تلفیقی از عناصر و ویژگیهای فضاهای ناسازگار است و آمیزش این فضاها با هم، معانی و ساختاری نوظهور را در ذهن ایجاد میکند. از این رو این پژوهش در پی شناسایی و بازنمایی نمادهای آمیزة مفهومی حکایتهای کلیله و دمنه بر اساس نظریة فوکونیه و ترنر، به روش توصیفی و از نوع تحلیل محتوا است. بیشترین تأکید مقاله بر فرایندهای «ترکیب، تکمیل و پیچیدگی»، واپسفکنی، اصل دسترسی و روابط حیاتی نقش- ارزش است؛ زیرا این فرایندها بیشترین تأثیر را در شکلگیری آمیزة مفهومی این حکایتها دارند. این پژوهش نشان میدهد که بیشترین نمود آمیزة مفهومی حکایتهای کلیله و دمنه تلفیقی از فضاهای ناسازگار (انسان و حیوان)، (انسان و شیطان) و (انسان و موجودات طبیعی) است. همة عناصر موجود در فضاهای ناسازگار به فضای آمیزه فرافکنی نمیشوند، بلکه انتخاب صورت میگیرد، و این انتخاب از آمیزهای به آمیزة دیگر متفاوت است، بنابراین نمادهای آمیزة مفهومی متنوّعی پدیدار میشود.
ولی الله حسومی؛ مریم توکل نیا
چکیده
حرف الی از حروف پرکاربرد قرآن محسوب میشود. این حرف متناسب با کاربردش در آیات قرآن معانی متعدد و متفاوت بسیاری را کد گذاری میکند که در یک نقطه یعنی معنای پیشنمونه و انتهای غایت با هم مرتبط میشوند. این نوشتار به منظور کشف میدانهای معنایی این حرف با رویکرد شناختی، و به روش توصیفی – تحلیلی به بررسی مدلهای چندمعنایی این حرف در ...
بیشتر
حرف الی از حروف پرکاربرد قرآن محسوب میشود. این حرف متناسب با کاربردش در آیات قرآن معانی متعدد و متفاوت بسیاری را کد گذاری میکند که در یک نقطه یعنی معنای پیشنمونه و انتهای غایت با هم مرتبط میشوند. این نوشتار به منظور کشف میدانهای معنایی این حرف با رویکرد شناختی، و به روش توصیفی – تحلیلی به بررسی مدلهای چندمعنایی این حرف در قرآن پرداخته و پس از تبیین معنای پیشنمونه، وجوه معنایی این حرف در قرآن را تحلیل و بررسی کرده است. در این راستا مدلهای معنایی متعددی چون: معانی هم ردیف، معانی متقابل، مفاهیم هممعنا، مدل معنایی نحوی و شمول معنایی معرفی شد؛ به گونهای که در قالب این مدلهای معنایی به اکثر شبکههای معنایی این حرف دست یافته و با تکیه بر واقعیتهای شناختی که از مفهوم مکانی حرف «الی» بر میآید، تنوع معنایی بیشتری را از کارکرد این حرف در آیات قرآن به دست آورده است.
ولی الله حسومی؛ مریم توکل نیا
چکیده
معنا شناسی شناختی روشی برای تبیین معانی در زبان شناسی معاصر محسوب میشود، که مفهوم نشانههای زبانی را بررسی میکند. این روش با سازماندهی، پردازش و انتقال اطلاعات در تحلیل و تشریح گزارههای قرآنی از جمله حروف باعث سهل الفهم کردن قرآن میشود. از اینرو، پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی، حرف «من» را با رویکرد شناختی مورد بررسی ...
بیشتر
معنا شناسی شناختی روشی برای تبیین معانی در زبان شناسی معاصر محسوب میشود، که مفهوم نشانههای زبانی را بررسی میکند. این روش با سازماندهی، پردازش و انتقال اطلاعات در تحلیل و تشریح گزارههای قرآنی از جمله حروف باعث سهل الفهم کردن قرآن میشود. از اینرو، پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی، حرف «من» را با رویکرد شناختی مورد بررسی قرار داده تا تحلیلی صحیح از حرف «مِن» در قرآن ارائه دهد، بعد از تحقیق و بررسی به این نتایج دست یافته که: در قرآن کریم خداوند با بکارگیری حرف «مِن» از جهات مختلفی به توسیع معنایی این حرف نظر داشته، که این گسترش معنا از سه طریق شبکه هممعنایی، شبکهی استعاری و طرحهای تصویری انجام گرفته است؛ تا بتواند مقصود خود را به آسانترین روش ممکن به بندگانش انتقال دهد، بنابراین در پژوهش پیشرو، این سه روش مورد بررسی گسترده قرار گرفته و در نهایت به ترسیم شبکهی شعاعی خاتمه یافته است.
غلام حسن اورکی؛ الخاص ویسی
چکیده
زﺑﺎن ﻗﺮآن از آﻏﺎز ﻧﺰول، تاکنون از جنبه های گوناگون ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ دینداران و دین پژوهان واقع شده است. در این جستار کوشیده ایم تا بر حسب توانایی های زبان قرآن که فراتر از قالب های سنتی و بلاغی گذشته است، آن را از حیث ساختار معنایی در چارچوب رویکرد شناختی آمیختگی مفهومی با تکیه بر نمونه هایی از آیات مورد بررسی قرار دهیم. در همین راستا ...
بیشتر
زﺑﺎن ﻗﺮآن از آﻏﺎز ﻧﺰول، تاکنون از جنبه های گوناگون ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ دینداران و دین پژوهان واقع شده است. در این جستار کوشیده ایم تا بر حسب توانایی های زبان قرآن که فراتر از قالب های سنتی و بلاغی گذشته است، آن را از حیث ساختار معنایی در چارچوب رویکرد شناختی آمیختگی مفهومی با تکیه بر نمونه هایی از آیات مورد بررسی قرار دهیم. در همین راستا با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، داده های پژوهش به شیوهی کتابخانه ای و به کمک فیش برداری از جای جای قرآن گردآوری و مورد تحلیل واقع شده اند. ﭘﺮﺳﺶ اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﯾﻦ استﮐﻪ آﯾﺎ ﺑا اﺳﺘﻨﺎد به ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮیهی آﻣﯿﺨﺘﮕﯽ ﻣﯽﺗﻮان ساختار معنایی آیات قرآن را ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﺮد؟بر پایة این سؤال، ﻓﺮض ﻣﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻈﺮی آﻣﯿﺨﺘﮕﯽ ﻣﯽﺗﻮان ساختار مفهومی زبان قرآن را در این آیات ﺗﺒﯿﯿﻦ نمود. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که خداوند حکیم با بهره گیری از زبان عربی و محدویت های خاصّ آن، معارف بی کران وحی را در قالب مفهوم سازی متناسب و هماهنگ با اندیشهی بشری، در قرآن بیان کرده است. بنابر ضرورت تدّبر در قرآن و بهره گیری از مفاهیم عمیق آن، قابلیّت چارچوب نظری این پژوهش در تحلیل ساختار معنایی آیات برگزیده شده بر پایهی تفکیک فضاهای دروندادی بر روی نمودار آمیختگی به اثبات رسیده، زمینهی ادراک مفاهیم نوین و نهفته در ورای ساختار ظاهری این آیات ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻧﮕﺎرهی ﭼندﻓﻀﺎﯾﯽ ﻣﻄﺮحﺷﺪه در اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ معلوم گشته است.
