بررسی مفهوم سیاسی و اسطوره‌ای زمین در شعر فدوی طوقان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

زمین به عنوان مادر هستی و طبیعت، جایگاهی والا در میان بشریت دارد و از زمان‌های قدیم تا دورة معاصر همواره مورد توجه انسان‌ها بوده است. زمین بطور کلی مفاهیمی متفاوت دارد: مفهوم جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی، فلسفی، سیاسی، اسطوره‌ای و ... . از این میان، آنچه در این پژوهش مورد توجه است؛ بررسی مفهوم سیاسی و اسطوره‌ای زمین و ارتباط این دو مفهوم با یکدیگر است. پژوهش حاضر ‌کوشیده است با روشی توصیفی- تحلیلی به بررسی این مفاهیم در اشعار شاعر معاصر فلسطینی «فدوی طوقان» بپردازد. یافته​های پژوهش نشان می‌دهد که در شعر معاصر فلسطین، مفهوم سیاسی زمین، اغلب مترادف وطن است. این مفهوم در شعر فدوی با مفاهیمی جدید همچون تفکرات استقلال طلبانه، پایداری و مقاومت، آزادی و آزادی​خواهی، همراه می‌شود؛ مفاهیمی که در دوره‌های قبل وجود نداشتند. مفهوم اسطوره‌ای زمین به مفهوم مادر و هستی، ریشه در باورها و آیین‌های اساطیری دارد. در اشعار این شاعر، زمین همچون مادری بارور، زاینده و پرورش دهنده می‌شود و نسلی مبارز را برای مقاومت و پایداری می​پروراند و این دو مفهوم با هم تلفیق می‌شود.
 

کلیدواژه‌ها


منابع فارسی

-      قرآن کریم

-      ارشاد، محمدرضا. (1382). گسترة اسطوره (گفتگو با حورا یاوری)؛ تهران: هرمس.

-      الیاده، میرچا. (1375). اسطوره، رویا، راز؛ ترجمة رؤیا منجم، چاپ دوم، تهران: انتشارات فکر روز.

-      ----------- (1376). رساله در تاریخ ادیان، ترجمة جلال ستاری، تهران: سروش.

-      بیدج، موسی. (1375). جشنواره اندوه؛ تهران: انتشارات سوره.

-      ترجانی​زاده، احمد. (1388). شرح معلقات سبع؛ چاپ سوم، تهران: سروش.

-      رجایی، نجمه. (1382). شعر و شرر، تحلیل شعر انقلاب در ادبیات عرب؛ مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.

-      سلیمان، خالد.الف. (1376). فلسطین و شعر معاصر عرب؛ ترجمة شهره باقری و عبدالحسین فرزاد، تهران: نشر چشمه.

-      شکری، غالی. (1366). ادب مقاومت؛ ترجمة محمد حسین روحانی، تهران: نشر نو.

-   عبدالفتاح، محمد احمد. (1378). شیوة اسطوره­ای در تفسیر شعر جاهلی؛ ترجمة نجمه رجایی، چاپ اول، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.

-      فهیم، میم. (1361). زنان و مقاومت در فلسطین؛ چاپ اول، تهران: انتشارات آینده.

-      کاپلان و سادوک. (1387). خلاصه روانپزشکی علوم رفتاری روانپزشکی بالینی؛ ترجمة فرزین رضایی، تهران: انتشارات ارجمند.

-      محمدی، م. (1374). فرهنگ تلمیحات شعر معاصر ایران؛ تهران: نشر میترا.

-      یونگ، کارل گوستاو. (1386). اصول نظری و شیوه روان شناسی تحلیلی یونگ؛ ترجمة فرزین رضاعی، تهران: انتشارات ارجمند.

- ------------. (1368). چهار صورت مثالی؛ ترجمة پروین فرامرزی، چاپ اول، مشهد: انتشارات آستان قدس.

ب) منابع عربی

- ابن خفاجه. (2006م)، دیوان ابن خفاجه؛ تحقیقه عبدالله سنر، الطبعة الأولی، بیروت – لبنان: دار المعرفة.

- أخطل. (1994م). دیوان أخطل؛ شرحه و صنف قوافیه و قدّم له: مهدی محمد ناصرالدین، الطبعة الثانیة، بیروت- لبنان: دار الکتب العلمیة.

- إمرٶالقیس. (2004م). دیوان إمرٶالقیس؛ شرحه عبد الرحمن المصطاوی، الطبعة الثانیة، بیروت – لبنان: دار المعرفة.

- الجیوسی، سلمی الخضراء. (1997م). موسوعة الادب الفلسطینی المعاصر؛ بیروت: الموسسة العربیة للدراسات و النشر.

- زکی، أحمد کمال. (1979م). الأساطیر؛ الطبعة الثانیة، بیروت: دار العودة.

- سوافیری، کامل. (1985م). الشعر العربی الحدیث فی مأساة فلسطین؛ قاهره: مطبعة السجل لعرب.

- الشیخ، غرید. (1994م). فدوی طوقان شعر و التزام؛ بیروت- لبنان: دار الکتب العلمیة.

- طائی، ابوتمام. (2007م). دیوان ابوتمام؛ شرحه خطیب تبریزی، مصر: دار المعارف.

- طوقان، فدوی. (1993م). الاعمال الشعریة الکاملة؛ الطبعة الأولی، بیروت: الموسسة العربیة للدراسات و النشر.

- کامبل، جوزیف. (1999م). قوّة الأسطورة؛ ترجمه: حسن صقر و میساء صقر، الطبعة الأولی، دمشق: دارالکلمة.

- کامبل، روبرت ب. (1431ق). اعلام الأدب العربی المعاصر؛ بیروت: مرکز الدراسات للعالم العربی المعاصر، جامعه القدّیس یوسف.

- یاغی، عبدالرحمان. (1981م). حیاة الأدب الفلسطینی المعاصر؛ بیروت: دارالآفاق الجدیدة.

 

ج) منبع رایانه­ای:

  1. مرادی غیاث آبادی، رضا. (1384). «جشن اسفندگان: روز گرامیداشت زمین بارور و بانوان».http://ghiasabadi.com/esfandegan.html