تحلیل کنش گفتاری خطبة امام حسین(ع) در روز عاشورا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار پژوهشگاه علوم انسانی

چکیده

 پژوهش حاضر در سه حوزة زبان‏شناسی، ادبیات و تاریخ به بررسی و تحلیل کنش‌های گفتار موجود در خطبة امام حسین(ع) در روز عاشورا بر اساس تاریخ طبری می‌پردازد. نظریة کنش گفتار نشان می‌دهد که زبان نه تنها برای توصیف جهان استفاده می‌شود، برای عملی کردن رشته‌ای از امور دیگر نیز به کار می‏رود که نشان­دهندة منظور گوینده از بیان پاره‌گفتار است. در واقع، با کاربست این نظریه، ضمن بررسی لایه­های زبانی یک اثر، ویژگی­ها و زوایای پنهان آن را می‏توان کشف نمود و از این رو، به ذهن و دنیای کاربرِ زبان راه یافت. در این مقاله که به روش تحلیل گفتمان به صورت تحلیلی-آماری و با رویکرد نظریة کنش­گفتار آستین (1962م) و طبقه‏بندی پنجگانة سرل (1969م) انجام شده؛ واحد تحلیل، مضمون در نظر گرفته شده که می‏تواند شامل یک کلمه، یک جمله یا چند جمله باشد که بیان­کنندة یک کنش است. نتیجة این پژوهش حاکی از این است که امام حسین(ع) با بهره گرفتن از افعالی با کنش اظهاری ابتدا سعی می‏نماید، موقعیت خویش و خاندانش را برای آنان تصریح نماید و سپس با استفاده از افعالی با کنش ترغیبی و بویژه با کاربست سؤال تلاش می‏­کند، سپاه دشمن را به بازاندیشی در خود و خاندان خویش تشویق و تحریض کند تا حجّت را بر آنان تمام نماید.
 

کلیدواژه‌ها


الف) منابع فارسی و عربی

- قرآن کریم

- ابن­اعثم. (1411ق). الفتوح؛ تحقیق علی شیری، بیروت: دارالاولی– دارالاضواء.

- ابن حبیب. (بی‌تا). المحبر؛ تحقیق ایلزخ لیختن شتیتر، بیروت: المکتبه التجاری.

- ابی­مخنف، لوط بن­یحیی ازدی. (1367ش). وقعه الطف؛ تحقیق محمّد هادی یوسفی. قم: جامعه مدرسین.

- بلاذری. احمدبن یحیی.(1977م). الانساب؛ ج3، محمدباقرمحمودی، بیروت: دارالطبعه الاولی.

- بلاذری. احمدبن یحیی. (1988م). فتوح البلدان؛ اشراف لجنه تحقیق تراث، بیروت: دار و مکتبه الهلال.

- پایا، علی. (1383ش). فلسفة تحلیلی: مسائل و چشم‏اندازها؛ چاپ دوم. تهران: طرح نو.

- چاوشیان، حسن. (1386ش). «زبان‏شناسی و تحلیل گفتمان». مجلة ادب‏پژوهی، شمارة 4، صص 117-139.

- چپمن، شیوان. (1384ش). از فلسفه به زبان­شناسی؛ ترجمة حسین صافی، تهران: گام نو.

- زرقانی، سیّدمهدی و الهام اخلاقی. (1391ش). «تحلیل ژانر شطح بر اساس نظریة کنش گفتار»؛ دوفصلنامة علمی ـ پژوهشی ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، سال سوم، شمارة 6، بهار و تابستان، صص 61- 80.

- سرل، جان. (1385ش). افعال گفتاری؛ ترجمة علی عبداللهی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

- سعیدیان جزی، مریم. (1387ش). «مواضع و ایستارهای قبیله تمیم در برابر نهضت امام حسین»؛ پژوهشنامة تاریخی انقلاب اسلامی، تابستان، صص23- 48.

- صفوی، کوروش. (1383ش). درآمدی بر معنی­شناسی؛ چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.

- الطبری. أبوجعفر محمّد بن جریر. (1387/1967م). تاریخ الأمم و الملوک؛ تحقیق محمد أبوالفضل ابراهیم. بیروت: دارالتراث.

- طبرى، محمد بن جریر طبرى. (1375ش). تاریخ طبری. ترجمة ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر.

- قربانپور دشتکی، سیمین و علی‏محمّد ولوی. (1389ش). «نوع شناسی رفتار سیاسی مردم کوفه در قیام حسین بن علی(ع)»؛ تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، ش1، زمستان، صص 40-41.

- لطفی‏پور، کاظم. (1372ش). «درآمدی بر سخن‏کاوی»؛ مجلة زبان‏شناسی، بهار و تابستان، صص 9-40.

- منقری. (1366ش). وقعه الصفین؛ تصحیح عبدالسلام هارون، ترجمة پرویز اتابکی، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.

ب) منابع لاتین:

-       Austin, J. L. (1970). How to Do Things with Words. The William James Lectures Delivered at Harvard University in 1955. Second Edition. Edited by J. O. Urmson and Marina Sbisa. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. First Published in 1962.

-       Huang, Y. (2006). “Speech Acts”. In Brown, k. & A. Barber & R. J. Stainton (eds). Concise Encyclopedia of Philosophy of Language and Linguistics. Oxford: Elsevier Ltd.

-       Searle, J. R. (1969). Speech acts. Cambridge: Cambridge University press.