نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه یزد

چکیده

      ابوالحسن محمّدبن اسماعیل لامعی گرگانی ، از شعرای بنام اواسط قرن پنجم هجری است که در اشعارش تابع همان سبک و روش شاعران دوره­ی اول غزنوی است و گاه بعضی از قصاید آنان را جواب گفته است. اشعار لامعى در وصف طبیعت و مدح بزرگان عصر خویش را بحقیقت می توان گلچینی از سه دیوان فرخی و عنصری و منوچهری دانست. تشبیهات گوناگون و اوصاف او از بیابان و اسب و رسوم و مظاهر مختلف طبیعت ،خواننده را به یاد منوچهری می اندازد؛  اما جرات او در به کاربردن لغات مهجور عربی در برخی از قصاید از منوچهری نیز بیشتر است. او در مدح ابوالحسن علی بن محمد لامیه ای  56  بیتی  سروده که تا حدی شبیه لامیه­ی معلقه­ی امرؤالقیس با 82 بیت  است. ساختار کلى قصیده­ی لامعی؛ همچون شاعر جاهلى با ایستادن بر اطلال و آثار خانه­ی محبوب و گریستن شروع شده و پس از  تغنی به یاد روزگاران خوش  و گریستن بر رنج فراق و حسرت ایّام وصال، قصد رحیل می کند و در  نهایت، به مدح ممدوح  می پردازد.
       از آنجا که معلقه­ی امرؤالقیس  دارای سه بخش اساسی است: توقف شاعر بر اطلال و آثار خانه­ی محبوب و یاد ایام وصال و گریستن او، وصف ماجراهای عاشقانه­ی خود مخصوصاً در روز دارة جلجل و وصف آنچه به هنگام آوارگی و بی خانمانی دیده است ،نگارنده سعی دارد تا در این مقاله اشعار لامعی  را از نظر ساختار و مضمون و تصویر با معلقه­ی امرؤالقیس مقایسه نماید و وجوه تشابه و تفارق آنها را تبیین کند.

کلیدواژه‌ها

قرآن کریم . (1385). ترجمه: آیت الله مشکینى، چاپ دوم، قم: انتشارات الهادى.

1- آذر بیگدلی، لطف علی بیگ.(1336). «آتشکده­ی آذر»؛ تصحیح: حسن سادات ناصری، تهران : امیرکبیر.

2-  آذرنوش، آذرتاش. «امرؤالقیس» ، دائره المعارف اسلامی،  ج 10

3-  التونجی، محمّد.(1993). «المعجم المفصّل فی الأدب» 2 / 474، نشر دارالکتب العلمیّة، بیروت

4-    جان محمّد، عبدالجلیل .(1381). «تاریخادبیّاتعرب»، ترجمه: آذرتاش آذرنوش، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ چهارم.

5-    الخطیب التبریزی.( 1418). «شرح المعلقات العشر»، دمشق،دارالفکر

6-    دهخدا، علی اکبر.(1377).  «لغتنامه» ، چ2 ، تهران : دانشگاه تهران ،

7-    رازی، امین احمد.(1378). «هفت اقلیم»، تصحیح: محمدرضا طاهری، تهران : سروش.

8-    زوزنى، حسین بن احمد.(1997م). «شرحالمعلّقاتالسّبعالطّوال»، تعلیق و حواشى: عمر فاروق الطّباع، چاپ دوم، بیروت: نشر شرکت دارالارقم بن ابى الارقم.

9-    سجادی، سیدجعفر.(1369). «نقدتطبیقی ادبیات ایران و عرب»، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران

10-شفیعی کدکنی، محمدرضا.(1366). «صور خیال در شعر فارسی»، تهران: آگاه، چاپ سوم.

11-الشنقیطی، احمدالامین.(1426). «شرح المعلقات العشر و اخبار شعرائها»، بیروت: صیدا، المکتبه المصریه

12-صفا، ذبیح الله. (1373). «تاریخ ادبیات در ایران» (ج دوم)، تهران، فردوس، چاپ سیزدهم.

13-ضیف، شوقى .(1381).«تاریخادبىعرب )العصرالجاهلى(» ترجمه: علیرضا ذکاوتى قراگزلو،چاپ سوم، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.

14-الغنیم، یوسف، عبدالله(۱۹۸۵).« شعراء المعلقات»، دار المشرق العربی، بیروت، چاپ سال میلادی

15-الفاخورى، حنّا. (1368). «تاریخادبیاتزبانعربى»،ترجمه: عبدالمحمد آیتى، تهران: انتشارات توس.

16-فشارکی، محمد.(1379). «نقد بدیع»، تهران، سمت.

17-لامعی گرگانی،ابوالحسن.(1353). «دیوان»، به کوشش دکتر محمد دبیر سیاقی، تهران،کتابخانه خیام.

18-محجوب، محمّدجعفر .(1372). «سبکخراسانىدرشعرفارسى»، چاپ اول، تهران: انتشارات فردوس.

19-هدایت، رضا قلی خان.( 1295). «مجمع الفصحا»، (جلد 1، 2)تهران.