نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو

2 دانشیار

چکیده

پا به پای تکوین بلاغت در زبان عربی و پارسی و با این قصد که چیرگی و مهارت در صناعات و محسّنات ادبی نموده شود و قدر و قربی برای شاعر فراهم آورد، گروهی از شاعران ایرانی و عرب طرح سرودن قصیده هایی را ریختند که شاعر در هر بیت از آن، آوردن یک یا چند صنعت بدیعی در معنای عام و شامل، عناصر دانش بیان و تا حدّی معانی را بر خود التزام می کرد و در واقع فرهنگ مختصری از بلاغت را با سروده­ی خود عرضه می داشت. این قصیده ها که بعدها به «بدیعیّه» موسوم شدند، نخست در شعر پارسی و کمی پس از آن در شعر عربی رواج یافت. قصاید بدیعیّه در هر یک از این دو زبان ویژگی­ها و مشخّصه هایی دارند که آن ها را از بدیعیّات دیگر باز می­نمایاند. این مقاله، ترجمانِ بدیعیّه سرایی در دو زبان پارسی و عربی، سیر تاریخی و بیان تفاوت ها و تشابهات آن هاست.
 

کلیدواژه‌ها

ابن عقیل، عبدالله بن عبدالرّحمان .(1379). «شرح ابن عقیل»، ترجمه: حمید طبیبیان، تهران: موسسه­ی فرهنگی انتشاراتی تبیان.

2- ابن مالک، بدرالدّین(الشهیر بابن الناظم) .(د.ت). «المصباح فی المعانی و البیان و البدیع»، حقّقه و شرحه و وضع فهارسه حسنی عبدالجلیل یوسف، مکتبة الآداب.

3- ابن معتز، عبدالله. (1945/ 1364). «کتاب البدیع»، محمّد عبدالمنعم خفاجی، مصر.

4- جاحظ، ابی عثمان عمرو بن بحر. (د.ت). «البیان و التّبیین»، بیروت: دارالکتب العلمیه.

5- حکیم میسری .(1373). «دانشنامه»، مصحح: برات زنجانی، تهران: دانشگاه تهران.

6- دولتشاه سمرقندی(دولتشاه بن علاءالدوله بختیشاه الغازی السمرقندی). (بی تا). «تذکره الشعراء»، از روی چاپ ادوارد براون، بازتصحیح: محمّد عبّاسی، تهران: کتابفروشی بارانی.

7- دیباجی، ابراهیم.(1382).«نخستین بدیعیّه­ی فارسی:بدایع الاسحار فی صنایع الاشعار»، تهران: مجلّه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران،صص 27-34.

8- الزمخشری، ابی القاسم جارالله محمود بن عمر.(د.ت).«الکشّاف عن حقایق التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل»، بیروت: دارالفکر.

9- السکّاکی، أبی یعقوب یوسف بن أبی بکر.(1356ه ق). «مفتاح العلوم»، مصر: مطبعه مصطفی الحلبی و اولاده.

10- سلمان ساوجی(سلمان بن محمّد). (1379). «کلّیات سلمان ساوجی»، مصحح: عباسعلی وفایی، تهران: سخن.

11- شمس فخری(شمس الدّین محمّد بن فخرالدّین سعید فخری اصفهانی) .(1389). «معیار جمالی و مفتاح ابواسحاقی»، مصحح: یحیی کاردگر، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.

12- شمس قیس رازی(شمس الدّین محمّد بن قیس رازی).(1360). «المعجم فی معاییر اشعار العجم»، مصحح: محمّد قزوینی، بازتصحیح: مدرّس رضوی، تهران: زوّار.

13- ضیف، شوقی. ( د. ت). «البلاغه تطوّر و تاریخ»، قاهره: دارالمعارف.

14- عتیق، عبدالعزیز. (د. ت). «تاریخ البلاغه العربیّه»، بیروت: دارالنهضه العربیّه.

15- علیشیر نوائی، میر نظام الدّین.(1363). «تذکره مجالس النّفایس»، مصحح: علی اصغر حکمت، تهران: کتابخانه منوچهری.

16- فاخوری، حنّا.(1388). «تارخ ادبیات زبان عربی»، ترجمه: عبدالمحمّد آیتی، تهران: توس.

17- نوایی، عبدالحسین.(1379). «رجال کتاب حبیب السّیر»، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

18- وفایی، عباسعلی.(1382). « قصیده های مصنوع»، تهران: روزنه.

19- همایی، جلال الدّین. (1379). «فنون بلاغت و صناعات ادبی»، تهران: مؤسسه­ی نشر هما، چاپ هفدهم.