نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی

2 دانشجوی دکتری

3 دانشجو

چکیده

هر چند اصطلاح بینامتنی در دهه­های اخیر مطرح شده است، اما این پدیده با همه­ی انواع خود از دیرباز در ادبیات اسلامی کاربرد داشته است. شایع­ترین نوع این پدیده، کاربرد آیات، واژگان و معانی قرآنی یعنی اقتباس در آثار ادبی است. ادیبان و شاعران معاصر نیز به این امر بی­توجه نبوده­اند. یکی از شاعران معاصر عرب که از مضامین و واژه­های قرآنی بسیار سود جسته و جایگاه ویژه­ای را در این عرصه به خود اختصاص داده است، بدوی جبل شاعر سوری، متولد 1903م است. از جمله دلایل جایگاه ویژه­ی وی، می­توان به آشنایی او با قرآن کریم در کودکی و تسلط بر آن اشاره کرد. البته این تنها دلیل استفاده­ی وی از واژگان و مضامین قرآنی نیست؛ شاید عامل اصلی، آن باشد که وی خواست تا در جوّ خفقانی که می­زیست، حقایق را با استفاده از آیات قرآنی به صورت رمز و نماد روشن سازد و به علاوه، آن معنویت از دست رفته را به جامعه بازگرداند و شعر خود را با بهترین واژگان که همان واژه­های قرآن است، مزین نماید. این تحقیق بر آن است تا ضمن تعیین موارد کاربرد واژه­های قرآنی، این موارد را نیز بررسی و تحلیل نماید. قابل ذکر است که در این خصوص مطالعاتی صورت گرفته و به چاپ رسیده است و این تحقیق می­تواند تکمله­ای برای آن مطالعات یا نگرشی دوباره و جدید به موضوع باشد .                                     

کلیدواژه‌ها

 قرآن کریم

1- الجبل، بدوی .(1987م). «الدیوان»، تقدیم: اکرم زعیتر، بیروت: دارالعودة، ط 1.

2- جحا، میشال خلیل.(1999م). «الشعر العربی الحدیث من أحمد شوقی إلی محمود درویش»، بیروت: دارالعودة، ط 1.

3- الجعافرة، محمد.(2003م). «التناص و التلقی»، الأردن: دار الکندی، ط 1.

4- جمیل قنبس، أکرم.(1990م). «بدوی الجبل شاعر العربیة و العرب»، دمشق: دارالمعرفة، ط 1.

5- الحاوی، ایلیا.(1981م). «الشعرالعربی المعاصر»، بیروت: دارالکتاب اللبنانی، الجزء الاول، ط 1.

6- حلبی، أحمد طعمة.(2007).«التناص بین النظریة والتطبیق: شعر البیاتی نموذجا»ً، دمشق: وزارة الثقافة، دون رقم الطبع.

7- السعدنی، مصطفی.(1991م). «التناص الشعری قراءة أخری لقضیة السرقات»، توزیع المعارف بالإسکندریة، دون رقم الطبع.

8- الطباطبائی، محمد حسین.(1363ش). «المیزان فی تفسیر القرآن»، قم: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، المجلد 7، دون رقم الطبع.

9- الطبرسی، الشیخ ابی علی الفضل بن الحسن.(1986م). «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، بیروت، المجلد الرابع، ط 1.

10- عثمان، هاشم.(1998م).«بدوی الجبل (آثار وقصائد مجهولة)»، بیروت: ریاض الریس للکتب والنشر، ط 1.

11- عشری، زاید علی.(1997م). «استدعاء الشخصیات التراثیة فی الشعر العربیّ المعاصر»، دار الفکر العربیّ، دون رقم الطبع.

12- گراهام، آلن. (1380ش). «بینامتنیت»، ترجمه: پیام یزدانجو،تهران: نشر مرکز.

13- مفتاح، محمد.(1992م).«تحلیل الخطاب الشعری (استراتیجیة التناص)»، المرکز الثقافی العربی، ط 3.

14- الهاشمی، أحمد. (د.ت). «جواهرالبلاغة»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی،‌ ط 12.

ب ـ مجله­ها و پایان­نامه­ها

15- ایروانی زاده عبدالغنی و نهیرات احمد، (1388ش) «استدعاء الشخصیات القرآنیة فی دیوان بدوی جبل»، مجلة‌الجمعیة العلمیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها، تهران (صص 1ـ18).

16- لوشن، نورالهدی، (1424ق)، «التناص بین التراث و المعاصرة»، مجلة جامعة أم القری لعلوم الشریعة واللغة العربیة وآدابها، ج15، ع26، (صص 1019ـ1033).

17- نهیرات، أحمد (1386ش)،«استدعاء التراث القصصی فی شعر الرواد المعاصرین العرب»، پایان نامه دکترای زبان و ادبیات عرب، دانشگاه اصفهان ، دانشکده­ی زبانهای خارجی.

 

ج ـ سایتهای اینترنتی:

18- شرتح، عصام (2005م)، «الظواهر الأسلوبیة فی شعر بدوی الجبل» : www.awu-dam.org