استعمار ستیزی در اشعار ملک‌الشعراء بهار و جمیل صدقی الزهاوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی

2 فارغ التحصیل

چکیده

در این گفتار به بررسی دیدگاه­های ملک الشعراء بهار (متوفّای1330ش) و جمیل صدقی الزهاوی (متوفّای 1932م) در باب استعمار ستیزی در اشعار آنها پرداخته می­شود. با توجّه به این که دو شاعر در یک زمان زندگی می­کرده­اند، اشتراک های زیادی میان افکار آنها دیده می­شود.
 روابط متقابل میان ملل عالم به خصوص ملل هم­جوار، از دیرباز مرسوم و متداول بوده است. در این میان رابطه­ی فرهنگی و ادبی ملّت ایران و عراق در طول تاریخ، بیش از هر ملّت دیگری بوده­است. در واقع ادبیّات هر ملّتی منعکس کننده­ی اوضاع سیاسی- اجتماعی آن ملّت است و تشابه افکار و مضامین ادبی علاوه بر تأثیر و تأثّر شاعران و نویسندگان از یکدیگر، می­تواند نشان دهنده­ی نیازها و معضلات یکسان جوامع بشری باشد.
 این مقاله به روش کتابخانه ای نوشته شده که در ابتدا از مطالب مورد نیاز فیش برداری و طبقه بندی گشته و سپس به نگارش مطالب به صورت توصیفی – تحلیلی پرداخته شده است.
 در این مقاله، پس از بحث مختصری پیرامون ادبیّات و اوضاع سیاسی – اجتماعی در ایران و عراق و زندگی دو شاعر، به بررسی استعمارستیزی و مخالفت با دخالت بیگانگان در نگاه آن دو پرداخته و اشعاری مناسب به عنوان شاهد آورده می شود . یکی از مهمترین فواید این پژوهش­ها علاوه بر نشان دادن پیوند نزدیک ادبیّات با اوضاع و احوال سیاسی و اجتماعی، درک بهتر تعامل ادبی و فرهنگی ِ ادبیّات فارسی با کشورهای عربی است .

کلیدواژه‌ها


1- آجودانی، ماشا الله .(1382). «یا مرگ یا تجدد»، تهران: نشر اختران، چاپ اول.

2- آرین پور، یحیی. (1382). «ازصبا تا نیما» ج2، تهران : زوّار، چاپ هشتم.

3- آرین پور، یحیی. (1382). «از نیما تا روزگار ما»ج3، چ4، تهران : زوّار، چاپ چهارم.

4- بهار، محمدتقی .(1380). «دیوان اشعار استاد محمدتقی بهار (ملک الشعرا)»، چهرزاد بهار، تهران : توس .

5- بهروز، اکبر .(1359). «تاریخ ادبیّات عرب» ، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز .

6- الجمیلی، سرهنگ ع. (1370). «نگاهی به تاریخ سیاسی عراق»، ترجمه­ی زوّارکعبه، انتشارات حوزه­ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی .

7- حانی، ناصر. (1954م). «محاضرات فی جمیل الزهاوی»،  قاهره : منشورات الجامعه العربیه، ط1.

8- حتّی، فیلیپ خوری .(1382). «شرق نزدیک در تاریخ»، ترجمه­ی قمر آریان، تهران : علمی و فرهنگی.

9- راوندی، مرتضی .(1374).«تاریخ اجتماعی ایران»،ج8 بخش دوّم، موسسه­ی انتشارات نگاه.

10- روزبهانی، سعید.(1386). «جلوه­های آرمانی در شعر ملک الشعراء بهار»، «یادی از بهار» (مجموعه خطابه ها و مقاله های همایش بزرگداشت ملک الشعرا بهار) تهران: موسسه­ی تحقیقات و توسعه­ی علوم انسانی .

11- الزرکلی .(1986م). «الأعلام»، ج2، بغداد : مطبعه الفرات، ط1 .

12- زهاوی، جمیل صدقی .(2004). «دیوان جمیل صدقی الزّهاوی»، شرح و تقدیم: أنطوان القوّال، بیروت: دارالفکرالعربی .

13- سپانلو، محمدعلی .(1369). «چهارشاعر آزادی»، تهران : انتشارات نگاه، چاپ اول.

14- شفیعی کدکنی، محمدرضا .(1359). «شعر معاصر عرب»، تهران : توس.

15- شمیم، علی اصغر.(1375). «ایران در دوره­ی سلطنت قاجار»، تهران: موسسه­ی انتشارات مدبر، چاپ هفتم.

16- الشنتناوی، احمد. زکی خورشید، ابراهیم . یونس، عبدالحمید .(بی­تا). «دائرة المعارف الإسلامیَّه» (أضدِرُ بالأَمانیه و الإنجلیزیَّه و الفَرَنسیّه) ج10، بیروت : دارالمعرفه .

17- عابدی، کامیار.(1376). «زندگی و شعر ملک الشعرا بهار»، نشر ثالث، چاپ اول.

18- عبدالجلیل، ج.م. (1381). «تاریخ ادبیّات عرب»، ترجمه: آذرنوش، تهران: امیرکبیر، چاپ چهارم.

19- عزالدّین، یوسف .(1119م.). «الشعرالعراقی،اهدافه وخصائصه فی القرن التاسع عشر»، قاهره: دارالمعارف.

20- فیاض، مهدی .(1386). «بهار و شعر سیاسی»،«یادی از بهار» (مجموعه خطابه ها و مقاله های همایش بزرگداشت ملک الشعراء بهار) تهران: موسسه­ی تحقیقات و توسعه­ی علوم انسانی.

21- مار، فب. (1380). «تاریخ نوین عراق»، ترجمه: محمد عباس پور، مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی، چاپ اول.

22- المقدسی، أنیس .(1994).«أعلام الجیل الاوّل،من شعراءالعربیه فی القرن العشرین»، بیروت: موسسه­ی نوفل، ط3.

23- ملک زاده، مهدی .(1383). «تاریخ انقلاب مشروطیّت ایران »، ج1و2و3، انتشارات سخن ،چاپ اول.

24-میرانصاری، علی .(1377). «اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران»، دفتر دوّم، تهران : سازمان اسناد ملّی ایران.

25- نیکوهمّت، احمد .(1361). « زندگی و آثار بهار»، تهران: گروه انتشاراتی آباد، چاپ دوم.

26- ناجی، هلال. (1963). «الزهاوی و دیوان المفقود»، قاهره : دارالعرب للبستانی.

27- الهلالی، عبدالرزّاق .(1979م). «مقدمۀ دیوان جمیل صدقی الزهاوی» ، مج1، بیروت: دارالعودة،ط2.