غربت‌گزینی در شعر بدر شاکر السیاب

نوع مقاله: طرح پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه تربیت معلّم آذربایجان

2 دانشجوی کارشناسی ارشد

چکیده

غربت‌گزینی یا اغتراب در معنای عام کلمه، پدیده‌ای است که سـابقه‌ای به قدمت زندگی بشری داشته و همـواره یکی از دغدغه‌های زندگی بشری بوده است؛ زیرا چه بسیار افرادی که از اجتماعات انسانی گریزان بوده و یا از نحوه‌ی عملکرد حاکمان خود، تنفر داشته‌اند که در هر دو صورت زمینه‌ی پیدایش این پدیده در میان افراد بشری فراهم گردیده است. سابقه‌ی این امر نیز در معنای خاص، یعنی غربت‌گزینی ادبی که مدّ نظر این مقاله است، به دوره‌ی ادبیات جاهلی بر می‌گردد. پس از آن در دوره‌های ادبی متأخر نیز بحث غربت-گزینی، مورد توجه شعرا بوده و در اشعار آنان نمود داشته است. مصـداق بارزتر این موضوع را می‌توان در ادبیات معاصر عربی مشاهده نمود؛ زیرا اسباب و عللی از جمله عوامل سیاسی و اقتصادی و نیز شرایط موجود دوره‌ی معاصر، باعث تشدید این پدیده در ادب معاصر گردیده است. مقاله‌ی حـاضر، موضوع غربت‌گزینی در شعـر بدر شـاکر السیاب، شاعر معاصر عراقی را بررسی کرده و ضمن بیان انواع اغتراب در شعر ایشان، به عوامل پیدایش این انواع نیز اشاره می‌کند. بدیهی است که شرایط روحی و جسمی شاعر و دیگر شرایط موجود زمانی و مکانی از جمله عوامل پیدایش این غربت گزینی‌ها نزد شاعر می باشد.

کلیدواژه‌ها


- کتاب ها

1-           آل طعمة، سلمان عبد الهادی. (1423).«رواد الشعر الحر فی العراق»، بیروت: دار البلاغة للطباعة و النشرو التوزیع، ط1.

2-           ابن حمّاد الجوهری، اسماعیل. (1368). «الصحاح»، تهران: امیری، چ1.

3-           ابن منظور .(1408).« لسان العرب»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ط1.

4-           إحسان، عباس. (1978). «اتجاهات الشعر العربی المعاصر»، کویت:سلسلة عالم المعرفة، إصدار المجلس الوطنی للثقافة و الفنون و الآداب.

5-           ____ ،_______. (1992). « بدر شاکر السیاب؛دراسة فی حیاته و شعره»، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر، ط6.

6-           الأصبهانی، أبو الفرج. (1972).« أدب الغرباء، تحقیق: صلاح الدین المنجد»، بیروت: دار الکتاب الجدید، ط1.

7-           بلاطة، عیسی.(2007). «بدر شاکر السیاب؛حیاته و شعره»، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات  و النشر، ط6.

8-           شاخت، ریتشاردز. (د.ت).«مستقبل الاغتراب مع دراسة المشروع الفلسفی» ، ترجمه :وهیبه طلعت ابوالعلاء، منشأة المعارف.

9-           توفیق بیضون، حیدر. (1990). «بدر شاکر السیاب؛رائد الشعر العربی الحدیث»، بیروت: دار الکتب العلمیة.

10-        الجندی، عاصم.(1993).« بدر شاکر السیاب؛شاعر المأساة و الحداثة»، بیروت:دار المسیرة، ط1.

11-        حاوی، إیلیا. (د.ت). «بدر شاکر السیاب شاعر الأناشید و المراثی»، بیروت: دار الکتاب اللبنانی.

12-        داود البصری، عبد الجبار. (1406).« بدر شاکر السیاب رائد الشعر الحر»، بغداد:دار الشؤون الثقافة العامة، ط2.

13-        راضی جعفر، محمد. (1999).«الاغتراب فی الشعر العراقی المعاصر؛مرحلة الرواد»، دمشق: اتحاد الکتاب العرب.

14-        الزبیدی، مرتضی. (1425). «تاج العروس مِن جواهر القاموس»، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، ط1.

15-        الزبیدی، مرشد.(1999). «اتجاهات نقد الشعر العربی فی العراق»، دمشق: اتحاد الکتاب العرب.

16-        سلامی، سمیرة. (2000). «الاغتراب فی الشعر العباسی؛القرن الرابع الهجری»، دمشق: دار الینابیع، ط1.

17-        سلوم، داود. (1962).« الأدب المعاصر فی العراق؛1938-1960م»، بغداد: مطبعةالمعارف.

18-        السیاب، بدر شاکر .(2005). «دیوان الشعر»، بیروت:دار العودة.

19-        شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1380).« شعر معاصر عرب»، تهران: سخن، چ1.

20-        العطیة، جلیل. (1994).« اعلام الأدب فی العراق الحدیث»،ج2، دار الحکمة، ط1.

21-        عمران خضیر، حمید الکبیسی. (1982). «لغة الشعر العراقی المعاصر»، کویت:وکالةالمطبوعات، ط1.

22-        فرزاد، عبد الحسین.(1377). «المنهج فی تاریخ الأدب العربی»، تهران: سخن، ط2.

23-       ____ ،_____ .(1380). «شعر پویای معاصر عرب ؛رؤیا وکابوس» تهران، مروارید، چ1.

24-        فهمی، ماهر. (د.ت).« الحنین و الغربة فی الشعر العربی»، بیروت: دار الجیل.

25-        القمیحة، محمد مفید. (1981). «الاتجاه الإنسانی فی الشعرالعربی المعاصر»، بیروت: دار الآفاق الجدیدة ،ط1.

26-        نعمان، خلف رشید. (1426). «الحزن فی شعر بدر شاکر السیاب»، بیروت: دار العربیة للموسوعات، ط1.

ب- مجله ها

27- ابو زید، احمد. (1979). «الاغتراب»، مجلة عالم الفکر، جامعة الکویت، مجلد10، عدد1.

28-   النوری، قیس. (1979). «الاغتراب اصطلاحاً و مفهوماً و واقعاً»، مجلة عالم الفکر، جامعة الکویت، مجلد 10، عدد1.

ج- منابع مجازی

29- بنت بلال بن عمر المولد، روضة، (1428)، «الاغتراب فی حیاة بن دراج القسطلی»(رسالة الماجستیر)،المملـکة العربیة السعودیة جامعة أمّ القری، کلیة اللغة العربیة و آدابها، قسم الدراسات العلیا.

30- بوعافیة، حیاة، (2009)، «الاغتراب فی شعر ابی العلاء المعری»(رسالة الماجستیر)، المسیـــلة، جامعة محمــــد بوضیاف، کلیة الآداب و العلوم الاجتماعیة، قسم اللغة العربیة و آدابها.

www.univ.msila.dz

31- محمود، فتح الله، (2010)، «الاغتراب السیاسی»، شبکة الاعلام العراقی.

www.Iraqi MEDIA NET