نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

اسطوره‌ها پرتو بخشی از حقایق تاریخی‌اند. لذا هیچ اسطوره­ای را نمی­توان جعلی، بی­معنی و بیهوده شمرد؛ زیرا اگر چنین نبود، اسطوره نمی­توانست در ذهن آحاد یک ملّت راه یابد و از چنان پشتوانه­ای برخوردار گردد که بتواند از غربال تحوّلات تاریخی بگذرد. بازخوانی و شناسایی اساطیر ملّی می­تواند مردم هر عصری را از فراز و فرودهای دیروزین خویش مطّلع سازد. حسین مجیب المصری یکی از اسطوره­پژوهانی است که در سال 2000م با رویکردی تطبیقی، برای اولیّن بار طیّ پژوهشی، دراسـﮥ مقارنـﮥ للأسطورﮤ بین الأدب العربیّ و الفارسیّ و الترکیّ، به­تحلیل و بررسی اسطوره­های ایرانی، عربی و ترکی پرداخته است. فصل فرجامین همین پژوهش تطبیقی به­بررسی اسطوره در شعر معاصر ترک اختصاص یافته و در این بخش مجیب المصری با توجّه به­سرودۀ قیزیل­آلمای ضیاگوک آلپ، شاعر معاصر ترک، به­نقد اسطوره­ای دست­آوردهای وی می­پردازد. از آن­جایی­که در ایران برخلاف بسیاری از دیگر کشورها، دو اسطورۀ کهن قیزیل­آلما و ارگِنه­قون کاملاً ناشناخته باقی مانده است. این مقاله با روش تحلیلی- توصیفی کوشیده است در دو بخش، نخست چیستی و ماهیّت پیدایش اسطوره و ارتباط نقد اسطوره­ای در ادبیّات تطبیقی را توصیف و تبیین کرده، آن­گاه دو شخصیّت ادبی و تأثیرگذار حسین مجیب المصری و ضیاگوک آلپ را معرّفی بنماید و در پایان از نگاه حسین مجیب المصری، ضمن تحلیل و معرّفی دو اسطورة قیزیل­آلما و ارگِنه‌قون، کارکردها و وجوه معنایی آنها را در سرودة ضیاگوک آلپ بررسی کند. دست­آورد پژوهش حاضر ناظر بر این امرست که، دو اسطورۀ مورد بررسی هر یک در عین حفظ و استوارداشت وجهه اساطیری خود، در ذهن و زبان شعری ضیاءگوک­آلپ کارکردی اجتماعی یافته و در این فرآیند شاعر کوشیده از هر یک کوبه­ای ساخته و بدان روان ناهشیار مخاطب خود را بیدار سازد. از آن­جایی­که در گسترة تحقیقات اسطوره­شناسی، این پژوهش در ایران پیشینه­ای نداشته، می­توان نِکات و برآیندهای جدید، مهم و درخور توجّهی را از آن دریافت نمود.

کلیدواژه‌ها

منابع و مآخذ

1. ابوسلیمان، داوود بن­ ابوالفضل معروف به فخر بَناکَتی .(1350ش). أولی­الباب فی معرفة التواریخ و الأنساب (تاریخ بناکتی)؛ تهران: بی­جا.

2. اسکولز، رابرت.(1377ش). عناصر داستان؛ ترجمة فرزانه طاهری، چاپ اول، تهران: مرکز.

3. انوشه، حسن .(1376ش). فرهنگ­نامة ادبی فارسی؛ چاپ اول، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.

4. ایبرمز، میرهاوارد و جفری گالت هرفم. (1387ش). فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی؛ ترجمة سعید سبزیان مرادآبادی، چاپ اول (ویراست 9)، تهران: رهنما.

5. باباخانی، مصطفی .(1389ش). «اسطوره در شناخت ادبیّات»، فصلنامة نقد ادبی، سال سوم، شمارة11-12، صص7-32.

6. باستید، روژه .(1370ش). دانش اساطیر؛ ترجمة جلال ستّاری، چاپ اول، تهران: توس.

7. بهرنگی، صمد و بهروز دهقانی.(1377ش). افسانه­های آذربایجان؛ چاپ اول، تهران: مجید.

8.البیضاوی،عبدالرّحمن‌بن‌عمر.(1305ق).أنوارالتنزیل و اسرار التأویل تفسیر البیضاوی للقرآن الکریم، قاهرﮤ: بی­نا.

9. پروینی، خلیل .(1389ش). «نظریّة ادبیّات تطبیقی اسلامی: گامی مهّم در راستای آسیب‌زدایی از ادبیّات تطبیقی»؛فصلنامة انجمن ایرانی زبان و ادبیّات عربی، سال ششم، شمارة14، صص55-80 .

10. خاوری، سیّد خسرو و ژاله کهنمویی­پور .(1389ش). «نقد اسطوره­ای و جایگاه آن در ادبیّات تطبیقی»؛ فصلنامة پژوهش زبانهای خارجی، سال نهم، شمارة57، صص41-53.

11. الخطیب، حسام .(1999م). آفاق الأدب المقارن عربیاً و عالمیاً؛ چاپ دوم، دمشق: دارالفکر المعاصر.

12. روتون، کنت نولز .(1387ش).اسطوره؛ ترجمة ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران: مرکز.

13. زرّین­کوب، عبدالحسین .(1378ش). نقد ادبی؛ دورة دوجلدی، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.

14. سالم، أحمد محمّد .(1990م). الأفکار القومیة عند خالدة ادیب؛ رسالة المجستیر، قاهرﮤ: جامعـﮥ الأزهر.

15. عبود، عبده و ماجد حمود و غسّان السیّد .(2001م). الأدب المقارن؛ دمشق: اتحاد الکتاب العرب.

16. علوش، سعید .(1987م). مدارس الأدب المقارن؛ بیروت: المرکز الثقافی العربی.

17. کاسیرر، ارنست .(1367ش). زبان و اسطوره؛ ترجمة محسن ثلاثی، چاپ اول، تهران: نقره.

18. محسنی، حسین .(1385ش). ترجمه تحقیق و نقد کتاب کربلاء بین الشعراء الشعوب الإسلامیة؛ پایان­نامة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، استاد راهنما: خلیل پروینی، تهران: دانشگاه تربیت مدرّس.

19. مختاری، محمّد .(1369). اسطورة زال تبلور تضّاد و وحدت در حماسة ملّی؛ چاپ اول، تهران: آگاه.

20. المُرسی، الصفصافی أحمد.(1987). الإحساس بالغربة فی قصیدة قیزیل­آلما و خان دیوار لری؛ قاهرﮤ: بی‌نا.

21. المُرسی، الصفصافی أحمد و ادریس نصر محجوب .(1978م). دراسات فی الشعر الترکی؛ قاهرﮤ: بی­نا.

22. ندا، طه .(1383ش). ادبیّات تطبیقی؛ ترجمة هادی نظری منظّم، چاپ اول، تهران: نی.

23. نجفی، ابوالحسن .(1384ش). مبانی زبان­شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی؛ تهران: نیلوفر.

24. نظری منظّم، هادی .(1389ش). «ادبیّات تطبیقی: تعریف و زمینه­های پژوهش»، مجلة ادبیّات تطبیقی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال اول، شمارة 2، صص221-237.

25. هاناوی، ویلیام .(1389ش). «رمانسهای عامّیانة ایرانی قبل از دورة صفوی»؛ ترجمة هادی یاوری، فصلنامة فرهنگ و مردم، سال نهم، شمارة34، صص135-163.

26. هلال، محمّد غنیمی .(1995م). الأدب المقارن؛ القاهرﮤ: دار النهضـﮥ مصر للطبع و النشر.

27. ولک، رنه و آوستن وارن .(1382). نظریّة ادبیّات؛ ترجمة ضیاء موحّد و پرویز مهاجر، چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی.

منابع لاتین:

1. Bombaci, Alessio. (1965). Storia della letteratura turca dall’antico impero di Mongolia all’ odierna Turchia, Milano: Nuova accademia editrice.

2. Halman, Talat.s. (2007). Rapture and Revolution (Essays on Turkish literature), 1sted, USA: Syracuse university press

 

 

 

3. _____________. (2009). a millennium of Turkish literature (A Concise History), 2nded, Ankara: ministry of culture and tourism publications.

4. Heyd, Uriel. (1950). Foundation of Turkish Nationalism, London: Luzac & Company Ltd & the
Harvill Press.

  1. 1.  Jenkins, H. Gareth. (2009). Between Fact and Fantasy: Turkey’s Ergenekon Investigation, 1sted, USA: the Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Program. [Database on-line]. Available e-books www. Silkroadstudies .org/new/docs/silkroadpapers/0908Ergenekon.pdf.
  2. 2.   Saydam, Yelda. (2007). Language use in Ottoman Empire, Full text & Theses: [database on-line]. Available diss. University of Johnnesburg. https://ujdigispace.uj.ac.za/handle/ 10210/741. Pdf
  3. 3.   Urmu. (2013/12/05) [Database on-line]. Available article. http://urmu.freeoda.com/meqaleler/ teoriye_qizil_alma.htm
  4. 4.   Uston, Ali. (1956). Historical, sociological and political aspects of modern Turkish nationalism a constructive factor in world politics, dissertation submitted in fulfillment of the requirements for the degree of master of arts, full text & theses: [database on-line]. Available diss.  University of Ottawa, school of graduate studies.www.ruor.uottawa.ca/en/bit stream/handle /10393/.../ ec55930.pdf. (Publication number ec55930).