گفتمان انتقادی طنز در داستان «الجریمة» از مجموعه داستانی «ربیع فی الرماد» زکریا تامر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی دانشگاه گیلان

2 عضو هیات علمی

چکیده

تحلیل گفتمان رویکردی میان رشته ای است که از طریق مطالعات تحلیل متون، زبان شناسی، سبک شناسی و نقد ادبی با ادبیات مرتبط است. در واقع تحلیل گفتمان با دخالت دادن عواملی همچون ایدیولوژی، قدرت، تاریخ و ... در ارتباط با زبان ها از جمله طنز به تفسیر متن کمک می کند.. زکریا تامر، ادیب و روزنامه نگار سوری است که با «داستان‌های کوتاه طنز» در جهت مبارزه با خفقان سیاسی و بیداری اجتماعی گام برمی‌دارد.
دراین مقاله برآنیم تا داستان طنزی «الجریمة» و جان‌مایه‌ی تاریخی آن و هدف اصلی نویسنده را که مبارزه با نظام فاسد است، تبیین نماییم. زکریا تامر در این داستان با نقد اوضاع سیاسی و اجتماعی سوریه فضای زندگی مردم را در آن برهه‌ی زمانی و مکانی به تصویر می‌کشد. از نتایج مهم تأثیرگذاری طنز در این داستان، استفاده‌ی نویسنده از مبالغه و اغراق، تضاد و کنایه است که به صورت مختلف طنز واژگانی، طنز موقعیتی و طنز شخصیتی تبلور دارد. همچنین، از قهرمانان تاریخی به صورت مقلوب و واژگون بهره می‌برد تا تشویش‌ها و پریشانی‌های جامعه‌ی خود را در داستان‌هایش انعکاس دهد.

کلیدواژه‌ها


کتاب‌های فارسی

-آریان­پور، امیرحسین. (1357ش). فرویدیسم با اشاراتی به ادبیات و عرفان؛ چاپ دوم، تهران.

-آرین‌پور، یحیی. (1372ش)، از صبا تا نیما؛ چاپ چهارم، ج 2، تهران: انتشارات زوار.

-بهرامپور، شعبانعلی. (۱۳۷۸ش). «درآمدی بر تحلیل گفتمان» مجموعه مقالات گفتمان و تحلیل گفتمانی؛ به اهتمام محمدرضا تاجیک، تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.

-رجائی، نجمه. (1378ش). آشنایی با نقد معاصر عربی؛ مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه فردوسی. 

-سارتر، ژان پل. (بی­تا). ادبیّات چیست؛ ترجمۀ ابوالحسن نجفی و مصطفی رحیمی، بی‌جا: کتاب زمان.

-سلطانی، سیدعلی اصغر. (1384ش)، قدرت، گفتمان، و زبان: ساز و کارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران؛ تهران: نشر نی.

-شمیسا، سیروس. (1370ش). انواع ادبی؛ چاپ اوّل، تهران: انتشارات باغ آینه.

-صدر، رؤیا. (1381ش). بیست سال با طنز، چاپ اول، تهران: نشر هرمس.

-فرکلاف، نورمن. (1379ش).تحلیل انتقادی گفتمان؛ ترجمۀ پیران و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.

-فشارکی، محمد. (1374ش). بدیع؛ چاپ اول، تهران: چاپ نیل.

-نیکوبخت، ناصر. (1380ش)، هجو در شعر فارسی( نقد و بررسی شعر هجوی از آغاز تا عر عبید)؛ تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

-وان دایک، تئون. (1382ش). مطالعاتی در تحلیل گفتمان: از دستور متن تا گفتمان­کاوی انتقادی؛ ترجمۀ گروه مترجمان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.

-وحیدیان کامیار، تقی. (1379ش). بدیع از دیدگاه زیباشناسی؛ چاپ اول، تهران: دوستان.

مقالات فارسی

- رید، بلیک و ادوین هارولدس. (1387ش).

-حسام­پور ، سعید و دیگران. (1390ش). « بررسی تکنیک­های طنز و مطایبه در آثار هوشنگ مرادی کرمانی»؛ مجله علمی پژوهشی مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، سال دوم، شماره اول، صص 34-50.

-سلیمی، اصغر.(۱۳۸۳ش). «گفتمان در اندیشه­ی فوکو»؛ مجلۀ کیهان فرهنگی، شمارۀ ۲۱۹، تهران: مؤسسه کیهان.

کتاب‌های عربی

-الأطرش، محمدابراهیم. )1982م(. اتجاهات القصة فی السوریة بعد الحرب العالمیة الثانیة؛ دمشق:دارالسؤال.

-تامر، زکریّا. (1994م). الربیع فی الرّماد؛ الطبعة الثالثة، نشر ریاض الریّس للکتب و النشر.

-حمود، ماجدة. )2000م)، مقاربات فی الأدب المقارن؛ الطبعة الاولی، دمشق: منشورات إتحاد الکتاب العرب.

-الصمادی، امتنان عثمان. (1995م). زکریّا تامر و القصة القصیرة؛ الطبعة الاولی، عمان: المؤسسة العربیة للدراسات.

-ضیف، شوقی. (1960م). العصر الجاهلی؛ قاهرة:  دار المعارف.

-العباس، خضر. (1967م). الواقعیة فی الأدب؛ بغداد: دار الجمهوریه.

-عید، عبد الرزاق. (1989م). العالم القصصی لزکریّا تامر؛ الطبعة الاولی، بیروت: دار الفارابی.

-لورنس، هنری. (1995م). الحملة الفرنسیة فی مصر - بونابرت والإسلام؛ ترجمة بشیر السباعی،.....:  سینا للنشر.

مقالات عربی

-حسن، عبدالرحیم.) 1988م). «الحلم الذی اصبح واقعاً»؛ مجلة العالم لندن،  عدد 246.

-مجلّة المعرفة و الثقافة(2001م)، سوریه: وزارة الثقافة، عدد 448.

کتاب‌های لاتین

Laclau, E. & Mouffe, C. ( 1987 ). “Post-Marxism without Apologies”, ‘New Left Review, No.166: 79-106.