تحلیل شیوه های روایت گفته های داستانی در رمان "اهل الحمیدیة" نجیب کیلانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه بوعلی سینا

2 عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان

چکیده

روایت، یک اثر ادبی دارای راوی، متن و خواننده است. از طریق راوی، متنِ روایت؛ شاملِ حوادث، گفته ها و افکار شخصیت‌ها به خواننده منتقل‌ می‌شود. به چگونگی انتقال این گفته‌ها توسط راوی، « شیوه‌های روایت گفته‌های داستانی » گفته‌ می‌شود. رمان «اهل‌الحمیدیة» از آخرین آثار نجیب کیلانی نویسندة معاصر و مسلمان مصری(1995-1931) است. در این اثر رئالیستی، کیلانی توانسته فضای سیاسی و اجتماعی حاکم بر جامعه مصر را به خوبی نشان دهد و مشکلات موجود در دانشگاه‌ها و فشار روانی ناشی از این شرایط سخت را که بر قهرمان داستان وارد‌شده، با استفاده از شیوه‌های روایت گفتار ترسیم نماید. چگونگی بازنمایی ابعاد شخصیت‌ها و حوادث گوناگون رمان «اهلالحمیدیة» در گفته‌های مختلف روایی، به‌ عنوان مسأله تحقیق حاضر مطرح است. در این پژوهش به تحلیل گفته‌های داستانی بر اساس شیوه‌های پنج‌گانه روایت (مستقیم، غیر‌مستقیم، آزاد مستقیم، آزاد غیر‌مستقیم و گزارش روایتی) پرداخته شده‌است. هدف از انجام این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده‌، تعیین میزان استفادة کیلانی از هر یک از این شیوه‌ها در موقعیت‌های مختلف می‌باشد. بکارگیری هریک از شیوه‌های یادشده نیز بمنظور تبیین هدف خاصی بوده‌است. نتایج بدست آمده نشان می‌دهد که دو شیوة مستقیم و گزارش‌ روایتی به دلیل رئالیستی‌ بودن داستان و استفاده از زاویه دید دانای کل، بیشترین بسامد را داشته‌اند. بکارگیری گزارش روایتی غالبا در مواردی همچون رعایت ایجاز و خودداری از شرح جزئیات حوادث بوده و گفته مستقیم نیز بیشتر در تبیین بعد روانی و شناختی شخصیت‌ها و ترسیم احساسات درونی آن‌ها در برخورد با واقعیت‌های جامعه به کار رفته‌است.

کلیدواژه‌ها


کتاب‌های عربی

- البناء، بان. (2014م). البناء السردی فی الروایة الإسلامیة المعاصرة؛ الطبعة الأولی، [د.م]: نشر اردن.

- کردی، عبدالرحیم. (1992م). السرد فی الروایة المعاصرة (الرجل الذی فقد ظله نموذجاً)؛ الطبعة الأولی، القاهرة: دارالثقافة.

- کردی، عبدالرحیم. (1996م). الراوی و النص القصصی، الطبعة الثانیة؛ القاهرة: دارالنشر للجامعات.

- کیلانی، نجیب. (2013م). أهل الحمیدیة؛ الطبعة الأولی، القاهرة: الصحوة.

 

    مقالات عربی

- الجبوری، خلف محمد صالح. (2006م). «البنیة السردیة فی روایة خراب العاشق»؛ مجلة جامعة تکریت للعلوم الإنسانیة، المجلد الثالث­ عشر، العدد التاسع، صص317-292.

- الرحمان، محمد سیف، (2017م). «إسهامات الدکتور نجیب الکیلانی فی الأدب العربی الإسلامی»؛ مجلة القسم العربی، جامعة بنجاب، لاهور ـ باکستان، العدد الرابع والعشرون، صص 298-286.

- المقری الإدریسی، أبوزید. (1996م). «نجیب الکیلانی سیرته بقلمه»؛ مجلة المشکاة، العدد الثالث والعشرون.

    پایان‌نامه‌های عربی

- الحارثی، حنان. (2000م). صورة المرأة فی قصص نجیب الکیلانی (دراسة نقدیة تحلیلیة)، فرع الأدب لنیل درجة الماجستیر فی الأدب العربی، جامعة أُم القری.

 کتاب­های فارسی

- پرینس، جرالد. (1391ش). روایت‌شناسی: شکل و کارکرد روایت؛ ترجمة محمد شهبا، چاپ اول، تهران: نشر مینوی خرد.

- تولان، مایکل جی. (1383ش). درآمدی نقادانه­_­زبان‌شناختی بر روایت؛ ترجمة ابوالفضل حری، چاپ اول، انتشارات بنیاد فارابی.

- رودی، فائزه. (1389ش). روایت فلسفی روایت از باستان تا پست مدرن؛ چاپ اول، تهران: نشر علم.

- فاولر، راجر، (1390). زبان شناسی و رمان؛ ترجمة محمد غفاری، تهران: نشر نی.

- میرصادقی، جمال ومیمنت میرصادقی. (1377ش). واژه‌نامة هنر داستان‌نویسی(فرهنگ تفصیلی اصطلاح های ادبیات داستانی)؛ چاپ اول، نشر کتاب مهناز.

- میرصادقی، جمال، (1387ش). راهنمای داستان‌نویسی؛ تهران: نشر سخن.

مقالات فارسی

- ره‌گویی، فریده. (1387ش). «بازنمایی گفتمان در داستان و روزنامه»؛ فصلنامة نقد ادبی، سال اول، شماره سوم، صص 58-30.

- عبدی، صلاح الدین و مریم مرادی. (1391ش). «کارکرد راوی در شیوة روایتگری رمان پایداری (مورد کاوی رمان «رجال فی الشمس» اثر غسان کنفانی)»؛ نشریة ادبیات پایداری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال سوم، شمارة ششم، صص 295-260.

   - مسبوق، سید مهدی و شهرام دلشاد. (1395). «بازنمایی گفته‌های داستانی در داستان‌های کوتاه طیب صالح (مورد کاوی دو داستان نخلة علی الجدول و دومة ود حامد)»؛ دوفصلنامة علمی ـ پژوهشی نقد ادب معاصر عربی، سال ششم، شماره سیزده پیاپی، صص 147-124.

- نصیحت، ناهید و فرامرز میرزایی. (1391). «شیوة روایت «گفته‌های داستانی» در رمان «الإقلاع عکس الزمن» إملی نصرالله»؛ ادب عربی، سال چهارم، شمارة چهارم، صص 229-198.

پایان‌نامه­های فارسی

- زودرنج، صدیقه. (1380). بررسی و تحلیل نقش و جایگاه نجیب کیلانی در داستان‌نویسی اسلامی معاصر؛ پایان‌نامة دورة کارشناسی ارشد رشتة زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تربیت مدرس.