بررسی مؤلفه های نوستالژی در مقامات بدیع الزمان همدانی و حریری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید چمران اهواز

2 د. شهید چمران

3 د.شهید چمران

چکیده

نوستالژی عبارت است از دلتنگی به سبب دوری از وطن یا دلتنگی حاصل از یادآوری گذشته‌های خوشایند و درخشان. نوستالژی به ظاهر موضوعی جدید در ادبیات است، اما در واقع شوق بازگشت به وطن یکی از موضوعات اساسی در ادب عربی بود و از زمان های دور و عصر جاهلی، شاعران خاطرات خوب، معشوق، قبیله و خرابه های منزل یار را با حسرت یاد می‌کردند. این نوع ادبی در ادبیات دوره اموی و عباسی نیز رواج بیشتری یافت. مقامات بدیع الزمان و مقامات حریری از نمونه متون عصر عباسی هستند که در آنها مایه‌های نوستالژیک به چشم می‌خورد.
ما در این پژوهش تلاش نمودیم تا به بررسی مؤلفه‌های ‌نوستالژی در مقامات بدیع الزمان و حریری بپردازیم. پژوهش مورد نظر در این دو کتاب که از متون نثری قدیم ادب عربی محسوب می‌شوند می‌تواند به نوعی، اثبات وجود مولفه-های نوستالژی در متون قدیم و بخصوص نثر باشد. در این دو اثر مؤلفه‌های "حسرت ایام گذشته، دوری از وطن، ارزشهای از دست رفته" و همچنین ضدنوستالژی، مشاهده می‌شود. نیز می‌توان اذعان کرد که نوعی نوستالژی به نام "نوستالژی دروغین" در این مقامات وجود دارد که به نوعی، بیانگر استفاده‌ی ابزاری از این مؤلفه‌ها به عنوان یکی از شگردهای تکدی‌گری در آن زمان می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


کتاب‌های فارسی

-       پیرمرادیان، حمیدرضا. (1387ش). بررسی تطبیقی مقامات حریری و بدیع‌الزمان همدانی؛ پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز.  

-       ذکاوتی قراگزلو، علیرضا. (1387ش). بدیع‌الزمان همدانی و مقامات‌نویسی؛ چ اول، تهران: حوزه هنری.

-       طبیبان، سیدحمید. (1387ش). ترجمة مقامات بدیع‌الزمان همدانی؛ تهران: انتشارات امیرکبیر.

-       گلشاهی، طواق، (1389ش). ترجمه مقامات الحریری؛ چاپ دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.

-       قدمیاری، کرمعلی.(1389ش). شرح و ترجمه مقامات بدیع‌الزمان همدانی؛ ارومیه: انتشارات دانشگاه ارومیه.

 

مقالات فارسی

-       حریرچی، فیروز و محمد حسین کاکوئی. (بهار و تابستان 1388ش). «شخصیت و شخصیت‌پردازی در مقامات حریری»؛ مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره 11، صص63-90.

-       ـــــــــــــــــ. (تابستان 1382ش). «داستان‌پردازی در مقامه‌های بدیع‌الزمان»؛ مجله ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند، شماره 3 ، صص 37-48.

-       صادقی، اسماعیل و همکاران. (بهار و تابستان1393ش). «بررسی نوستالژی آرمانشهر در اشعار شاعران معاصر»؛ پژوهشنامه ادب غنایی، سال دوازدهم، شماره 22، صص 198-208.

-       صیادی، احمدرضا و علیرضا نوری. (زمستان 1390ش). «نوستالژی در آثار ناصر خسرو، نظامی، خاقانی»؛ مجله رشد آموزش زبان و ادب فارسی، شماره 4، صص11-17.

-       طاهری‌نیا، علی‌باقر و نسرین عباسی. (پاییز و زمستان 1390ش). «بررسی پدیدة نوستالژی در اشعار ابن خفاجه»؛ پژوهشنامه ادب غنایی، سال نهم، شماره 17، صص 149-172.

کتاب‌های عربی

-       الشریسی، عباس احمد بن عبد‌المومن القیسی. (1413ق). شرح مقامات الحریری؛ 5 مجلد، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: مکتبه العصریه.

-       الفاخوری، حنا. (1986م). الجامع فی تاریخ الادب العرب؛ ج1، بیروت: دارالجیل.

-       بهرامی، سکینه. (1389ش). الحنین إلی الوطن فی شعر شعراء الرابطه القلمیه؛ پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم تبریز.

-       خشبه، لبنی. (دیسمبر2016م). «بنیة السیاق السردی فی مقامات الحریری»؛ مجله العلوم الانسانیه لجامعة منتوری قسنطینة، المجلد ب، العدد 46، صص 37-57.

پایان‌نامۀ عربی

-       حقدادی، عبدالرحیم. (1379ش). نقد و تحلیل نثر فنی در مقامات، پایان‌نامۀ دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران.