مطالعة بازنمایی ایدئولوژیک ایران در روزنامه الشرق الأوسط با تکیه بر الگوی ون دایک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی

2 مدیرگروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

3 پژوهشگر پسادکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگا تهران

چکیده

تولیدات رسانه‌ای به‌ویژه متن‌هایی که به صورت روزمره توسط خبرنگاران تولید می‌شود، یکی از حوزه‌های پرکاربرد برای کاربست و تطبیق رویکردهای انتقادی در تحلیل گفتمان به شمار می‌رود. اختلافات سیاسی بین ایران و عربستان در سال‌های اخیر فضایی در عرصۀ رسانه‌ای دو کشور ایجاد کرده که کاملا تحت سیطرۀ گفتمان‌های سیاسی حاکم بر دولت‌ها است. پژوهش حاضر با هدف تبیین استراتژی‌های گفتمانی روزنامه الشرق الأوسط عربستان در بازنمایی ایدئولوژیک ایران انجام شده است. بدین منظور الگوی ون‌دایک به عنوان روش تحقیق انتخاب و ۲۰ تحلیل سیاسی از روزنامه مذکور مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که نحوۀ پردازش اطلاعات و اخبار دربارۀ ایران در این روزنامه مطابق با مربع ایدئولوژیک ون‌دایک بوده و اصل بیطرفی رسانه‌ای در بازنمایی ایران رعایت نشده است. به‌نمایی، پیش‌فرض‌های منفی، قطبی‌سازی در متن به ضرر ایران، معرفی به عنوان گروه غیرخودی، فاصله‌گذاری و... از جمله استراتژی‌های گفتمانی این روزنامه هستند. در همه متون بررسی شده، ایران به عنوان تهدیدی برای امنیت منطقه و جهان و عنصر ناهماهنگ بین کشورهای اسلامی معرفی شده است. نویسندگان تلاش داشته‌اند هر نوع گزارۀ ایدئولوژیک را در سطوح مختلف متن اعمال کرده و راه را برای قضاوت منصفانۀ مخاطب، مسدود کنند. گفتمان مسلط بر این روزنامه، در بازۀ زمانی مورد بررسی، درصدد ارائۀ تصویری از ایران است که با واقعیت‌های سیاسی و مذهبی فاصله داشته و در مقابل همه کنشگری‌های عربستان به صورت مثبت، طراحی و بازنمایی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


کتاب‌های فارسی

-     ون دایک، تئون.ای.(1394ش). ایدئولوژی و گفتمان؛ ترجمة محسن نوبخت، تهران: نشرسیاهرود.

مقالات فارسی

-     حسن‌پور، آرش و علی ربانی خوراسگانی.(۱۳۹۶ش). «کاربست رویکرد گفتمان تاریخی رُوث وُداک در تحلیل مستند دماغ به سبک ایرانی»؛ فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی، دانشگاه اصفهان، دورة 28، شماره 2، صص ۷۰-۴۹.

-     فتاحی، سید مهدی.(۱۳۸۷ش). «گفتمان قدرت در اندیشه میشل فوکو»؛ فصلنامه دانشنامه، شماره ۴، صص۷۳-۶۵.

کتاب‌های عربی

-     الشهری، عبدالهادی بن ظافر.(۲۰۰۴). استراتیجیات الخطاب مقاربة لغویة تداولیة؛ الطبعة الاولی، بیروت:

دار الکتب الجدید المتحدة،.

-     عبدالسمیع، حسنة.(۲۰۰۱م). سیمیوطیقا اللغة و تحلیل الخطاب؛ القاهرة: جامعة عین شمس.

-     عکاشه، محمود.(۲۰۰۵م). لغة الخطاب السیاسی دراسة لغویة تطبیقیة فی ضوء نظریة الاتصال؛القاهره: دارالنشر للجامعات.

مقالات عربی

-     أمین، إمیل.(۲۰۱۸م، الف). «بومبیو... الآن یتکلم الشعب الإیرانی»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14420، 22 مایو.

-     ـــــــــــ.(۲۰۱۸م، ب). «عن السعودیة ومناصرة القضیة الفلسطینیة»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14430، ۱ یونیو.

-     [د.ک]. (۲۰۱۸م). «التصعید العسکری ضد إیران وغزة یرفع شعبیة نتنیاهو ولیبرمان»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد:۱۴۴۳۱، ۲ یونیو.

-     البنی، أکرم.(۲۰۱۸م). «الخیار المرّ للنظام السوری بین إیران وروسیا»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14431. ۰۲ یونیو.

-     الخوری، راجح.(۲۰۱۸م). «رودس إیرانی ـ إسرائیلی فی عمّان»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14431. ۰۲ یونیو.

-     الذایدی، مشاری.(۲۰۱۸م). «إیران تحرک فیل الیمن على شطرنج أوروبا»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14428، ۳۰ مایو.

-     الراشد، عبدالرحمن.(۲۰۱۸م، الف). «إیران تعرض الیمن للتفاوض»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14429، ۳۱ مایو.

-     الراشد، عبدالرحمن.(۲۰۱۸م ،ب). «قوائم حزب الله»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14416، ۱۸ مایو.

-     الشاعر، سوسن.(۲۰۱۷م، الف). «حسن نصر الله أضحیة النیروز»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14229، ۱۲ نوفمبر.

-     الشاعر، سوسن.(۲۰۱۸م، ب). «استفزاز إیران أسهل الطرق»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14327، 18 فبرایر.

-     الشاعر، سوسن.(۲۰۱۸م، ج). «إیران التی لا یعرفها الأوروبیون»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14383، ۱۵ أبریل.

-     الشاعر، سوسن.(۲۰۱۸م، د). «رسائل ولی العهد السعودی»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14376، ۰۸ أبریل.

-     الشاعر، سوسن.(۲۰۱۸م، هـ). «طریق وحید فی مواجهة الهیمنة الإیرانیة»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14334، ۲۵ فبرایر.

-     شربل، غسان.(۲۰۱۷م، الف). «ترمب والانقلاب على الانقلاب»، صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14202، ۱۶ أکتوبر.

-     شربل، غسان.(۲۰۱۷م، ب). «قاموس السعودیة الجدیدة»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14212، ۲۶ أکتوبر.

-     شلیغر، آلن غولد.(۱۹۸۷م). «نحو سیمیاء الخطاب السلطوی»؛ ترجمه مصطفی کمال، مجلة بیت الحکمة، العدد الخامس، السنة الثانیة، دارالبیضاء، صص ۱۴۷-۱۳۵.

-     عبدالعزیز الهزانی، أمل.(۲۰۱۸م). «الإعلام المذعور»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14364، ۲۷ مارس.

-     عبدیان بنی سعید، کریم.(۲۰۱۸م). «سیناریوهات التغییر فی إیران ونهایة النظام»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14430، ۰۱ یونیو.

-     قطیش، ندیم.(۲۰۱۸م). «هل بدأ العد العکسی لانهیار النظام الإیرانی؟»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: ۱۴۴۳۰، ۰۱ یونیو.

-     محمد الشریف، مها.(۲۰۱۷م، الف). «إیران تتحمل مسؤولیة العبث بأمن المنطقة»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14222، ۰۵ نوفمبر.

-     محمد الشریف، مها.(۲۰۱۸م، ب). «دعم السعودیة لفلسطین تاریخ ناصع»؛ صحیفة الشرق الأوسط، العدد: 14431، ۰۲ یونیو.

کتاب‌های انگلیسی

-        Brown, G. & Yule, G. (1989). Discourse Analysis. New York: Academic Press.

-        Fairclough, N. (1989). Language and Power. London: Longman.

-        Hall, S. (1996). The Problem of Ideology: Marxism Without Guarantees.In D. Morely & K. Chen. Staurart Hall:,Critical Dialogues in Cultural Studies.London: Routledge.

-        Johnstone, Barbara .(2008). Discourse Analysis, Blackwell publishing

-        Van Dijk, T.(1995). Discourse Analysis as Ideology Analysis. In C. Schaffner & A.Wenden, Language and Pace. Aldershot: Dartmouth.

-        Van Dijk, T.(1998). Opinions & Ideologies in the Press. In A. Bell & Garrett, Approaches to Media Discourse. Malden, MA: Blackwell.

-        Van Dijk, T.(2009). Society and Discourse. How Context Controls Text and Talk. Cambridge: Cambridge University Press.

-        Wodak, Ruth. (2001). What CDA is about- A summary of its history, important concepts and its developments‖. In R. wordak & M, Meyer (Eds), Methods of critical Discourse Analysis. London: Sage Publications.