نوع مقاله: طرح پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی زبان وادبیات عربی دانشگاه الزهرا

2 تهران، دانشگاه الزهرا(س)، دانشکده ادبیات

چکیده

طه حسین یکی از نخستین نگارندگان معاصر «تاریخ ادبیات عربی» است که شناخت رویکرد مطلوب وی در تاریخ نگاری ادبیات عربی، در شناسایی رویکرد برتر جهت تدوین کتاب های جدید در زمینه تاریخ ادبیات عربی، مفید و مؤثر است. هدف مقاله با روش هرمنوتیک اسکینر تشریح رویکرد مطلوب طه حسین در تاریخ ادبیات نگاری و نقد کارآیی ها و ناکارآمدی های آن است. یافته ها نشان می دهد: هیچ یک از رویکردهای سیاسی، علمی، یا صرفا ادبی از کارآمدی لازم برای تدوین تاریخ ادبیات همه سونگر برخوردار نیست و پررنگ ترین رویکرد نگارش تاریخ ادبیات عربی در آثار طه حسین «رویکرد تمدنی» است؛ یعنی نگارش تاریخ ادبیات با تشریح اوضاع فرهنگی جامعه و نقش تمدن های کهن(فارسی و یونانی) در ویژگی های ادبی مؤلف. عوامل این رویکرد را می توان در: شکوفایی ادبیات عربی با تبادل فرهنگی، تاثیر پذیری انسان از محیط فرهنگی، تاثیر فرهنگ و فضای علمی در شکل گیری شخصیت علمی و ادبی، و اصل وام گیری زبان ها از یکدیگر خلاصه کرد.

کلیدواژه‌ها

کتاب‌های عربی

- بُوزُوینَة، عبد الحمید. (1990م). نظریة الأدب فی ضوء الاسلام؛ القسم الأول النظریة العام للأدب، عمّان: دار البشیر.

- حسین، طه. (1933م).  فی الادب الجاهلی؛ القاهرة: مطبعة فاروق.

- حسین، طه. (1980م). حدیث الأربعاء؛ المجموعة الکاملة، ج 2، بیروت: [د.ن]

- حسین، طه. (1976م). الأیام؛ القاهرة: دار المعارف.

- حسین، طه. (1938م). مستقبل الثقافة فی مصر؛ قاهره: دار المعارف.

- حسین، طه. (1976م). مع أبی العلاء فی سجنه؛ قاهره: دار المعارف.

- دایچـِس، دیوید. (1967م). مناهج النقد الأدبی بین النظریة و التطبیق؛ محمد یوسف نجم، مراجعة احسان عباس، بیروت: دار صادر.

- سامح، کریم. (2001م). ماذا یبقی من طه حسین؟؛ تونس: دار المعارف.

- شامی، یحیی. (د.ت). طه حسین أدیباً و ناقداً؛ بیروت: دار الفکر العربی.

- الشلق، أحمد زکریا. (2008م). طه حسین (جدل الفکر و السیاسة)؛ القاهره: المجلس الأعلی للثقافة.  

- ضیف، شوقی. (1979م). الأدب العربی المعاصر فی مصر؛ القاهره: دار المعارف.

- عباس، احسان. (1959م). فن الشعر؛ بیروت: دار الثقافة.

- عباس، احسان. (1981م). تاریخ النقد الأدبی عند العرب؛ بیروت: دار الثقافة.

- عبدالرزاق، ابوبکر. (1991م). وثائق قضایا طه حسین؛ بیروت: المکتبة العصریة.

- عبد الغنی، مصطفی. (1990م). تحولات طه حسین؛ القاهره: الهیئة المصریة للکتاب.

- عصفور، جابر. (1998م). المرایا المتجاورة؛ القاهره: دار قباء.

- عوض، یوسف نور. (د.ت). الرؤیة الحضاریة و النقدیة فی أدب طه حسین؛ دار القلم.

- فیصل، شکری. (1986م). مناهج الدراسة الأدبیة؛ بیروت: دار العلم للملایین.

- کریم، سامح. (1977م). معارک طه حسین الأدبیة و الفکریة؛ بیروت: دارالقلم.

- مرزوق، حلمی. (1983م). تطوّر النقد و التفکیر الأدبی الحدیث فی الربع الأول من القرن العشرین؛ بیروت: دار النهضة العربیة.

- هدارّه، محمد. (1994م). بحوث فی الأدب العربی الحدیث؛ بیروت: دار النهضه.

- یقطین، سعید. (2014م). الفکر الأدبی العربی؛ البنیات والأنساق، رباط: دار الأمان.

مقالات عربی

- بوزیدة، عبدالقادر. (1994م). «طه حسین و منهج الشک الدیکارتی و المسألة الهومیریة (دراسة مقارنة)»، مجلة اللغة و الأدب،  ش5 ، جامعة الجزائر، ص11-21 

- رجاء عید، محمد . (1993م). «أصول التفکیر النقدی عند طه حسین ورویته الثقافیه»، العدد 24، صص 47-68

- سعیداوی، علی. (2016م). «دراسة مقارنة فی ترجمة کتاب الأیام»، مجلة الجمعیة الإیرانیة للغة العربیة و آدابها، العدد 39، صص86-67.

مقالات فارسی

- ابن‌الرّسول، سید محمدرضا و دیگران. (1391ش). «معانی غیر مستقیم جملات پرسشی از دیدگاه کاربردشناسی زبان و بلاغت عربی»؛ فصلنامة پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی، دورة3، شمارة3، صص 1-25.

- افضلی، علی. (1391ش). «نقد و بررسی نظریة دوره‌بندی سیاسی تاریخ ادب عربی»، پژوهشنامه نقد ادب عربی، ش 3، (6/61).

- دادخواه تهرانی، حسن؛ سعدونی، فاطمه. (1391). «روش‌های تاریخ‌نگاری ادبی نزد نویسندگان معاصر عرب»؛ ادب عربی، دانشگاه تهران، سال 4، ش1، صص 64-47

- رضایی، رمضان. (2016). «شیوه نقد طه حسین در حدیث الاربعاء»، مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، ش40،  صص 186-167

- سمیعی، احمد. (1387ش). «گزارش آراء گوستاولانسون درباره روش تاریخ ادبیات نگاری»، نامه فرهنگستان،  ش 4.

- محمودپناهی، سید محمدرضا. (1394). «بررسی روش‌شناسی هرمنوتیک قصدگرای اسکینر»، فصلنامه سیاست پژوهشی، سال دوم، ش 3، صص  173-145.

- مرتضوی، سیدخدایار. (1386ش). «تبیین روش‌شناسی اندیشه سیاسی از منظر کوئنتین اسکینر»، پژوهشنامه علوم سیاسی، ش 9، صص 159-192.

پایان نامه عربی

- شناق، نصیره. (2015). الجهود النقدیه لطه حسین من خلال کتابه فی الشعر الجاهلی، پایان­نامه کارشناسی ارشد، إشراف: إبراهیم زلافی، جامعه محمد بوضیاف"المسیله"، کلیه الآداب واللغات.

پایان نامه فارسی

- احمدی، محسن (1388ش). تأثیر ابوالعلاء بر طه حسین و موازنه آن دو، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، به راهنمایی محمدعلی طالبی، دانشگاه تربیت معلم سبزوار، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.