نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده زبانهای خارجی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

2 گروه زبان و ادبیات عرب ، دانشکده زبانهای خارجی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

چکیده

چکیده
شخصیت شناسی یکی از رویکردهای نقد روان‌شناسی است که در قرن بیستم پا به عرصه‌های جدید از جمله ادبیات گذاشت. در این روش، منتقد بر اساس اصول روان‌شناسی به کاوش در اعماق روان و شخصیت خالق اثر ادبی از خلال آثارش می‌پردازد. یکی از نظریه‌های مهم شناخت شخصیت در روان‌شناسی نوین نظریه"انیاگرام" است که با به‌کارگیری آن می‌توان نوع تیپ شخصیتی هر فرد را از میان تیپ‌های نُه‌گانه این الگو باز شناخت. پژوهش حاضر با شیوه‌ی توصیفی-تحلیلی برآن است تا بر اساس نظریه"انیاگرام" تیپ شخصیتی عروه را از خلال اشعارش شناسایی و بازتاب تیپ شخصیتی وی را در اشعارش واکاوی نموده وعوامل مؤثر بر شکل‌گیری شخصیت عروه را معرفی نماید. برآیند این پژوهش نشان می‌دهد که ویژگیهای رفتاری عروه با ویژگیهای تیپ دو(کمک‌گرا) انطباق بیشتری دارد و تیپ شخصیتی او، در قالب انسانی مهربان، دلسوز، فداکار، بخشنده و یاری دهنده به فقراء و ستمدیدگان نمایانگر می‌شود هر چند محرک چنین رفتارهایی از عروه تلاش برای غلبه بر درد حقارتی است که ناشی از ظلم و نابرابری اقتصادی و اجتماعی حاکم بر زندگی فردی و اجتماعی اوست و رفتارها و منش‌های انسان دوستانه وی بیشتر در جهت اثبات خویش به جامعه و جلب توجه و تأیید دیگران است.

کلیدواژه‌ها

-الإصفهانی، ابوالفرج. (1994م). الأغانی؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

-الحوفی، احمدمحمد. (1949م). الحیاة العربیة من الشعر الجاهلی؛ بیروت: دارالعلم.

 - ضیف، شوقی. (1119م). تاریخ الأب العربی العصر الجاهلی؛ الطبعة الثانیة و العشرون، قاهره: دارالمعارف.

-عروة بن الورد. (1998م). دیوان؛ شرح و تحقیق:أسماء ابوبکر محمد، بیروت: دارالکتب العلمیة.

-علی، جواد. (بی­تا). المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام؛ بیروت: دارالعلم للملایین.

- الفاخوری، حنا. (1986م). الجامع فی تاریخ الأدب العربی، الأدب القدیم؛ الطبعة الأولی، بیروت: دارالجیل.

-مروّة، محمدرضا(1990م). الصعالیک فی العصر الجاهلی، أخبارهم و أشعارهم؛ بیروت: دارالکتب العلمیة.

کتاب‌های فارسی

- آهنگر، کتایون(1385ش). تیپ­شناسی شخصیت؛ مشهد: انتشارات شهید زاده.

-آیسنک، هانس یورگن(1377ش). واقعیت و خیال در روانشناسی؛ ترجمۀ محمدنقی براهنی و نیسان کاهان، تهران: انتشارات رشد.

- افخمی، رضا و همکاران. (1395ش). بازتاب سه آیین صعلوکی، عیّاری و شوالیه‌گری در آینۀ ادبیات؛ یزد: دانشگاه یزد.

- پالمر، هلن. (1389ش). اناگرام شخصیت شناسی در کار و زندگی؛ ترجمۀ احسان الوندی، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.

- دارابی، جعفر. (1388ش). نظریه­های روان‌شناسی شخصیت؛ تهران: نشر آییژ.

- دانیلز، دیوید و ویرجینیا پرایس. (1391ش). شخصیت‌شناسی(انیاگرام)؛ ترجمۀ نیما سید محمّدی، تهران: ارسباران.

- دقیقیان، پروین. (1389ش). روان‌شناسی تیپ­های شخصیتی نه­گانه؛ تهران: آشیانۀ کتاب.

- ریزو، دان ریچارد. (1383ش). خصوصیات شخصیت خود را کشف کنید؛ ترجمۀ ایرج صابری و فرهاد شیخ الاسلامی، تهران: پیک بهار.

- ریسو، دان ریچارد و راس هادسون. (1391ش). انیاگرام دریچه­ای به فراسوی شخصیت؛ ترجمۀ وجیه‌الله گلنواز و مسعود حسن چاری، تهران: کتاب ارجمند.

- زالی، محمد. (1395ش). آشنایی با انیاگرام، ابزار شخصیت‌شناسی نه گانه؛ بی­جا: بی‌نا.

- سررشته داری، مهدی. (1393). انیگرام، تیپ­شناسی نه­گانه شخصیت­ها؛ تهران: مهراندیش.

- شولتز، دوان. (بی­تا). نظریه­های شخصیت؛ ترجمۀ یحیی سیدمحمدی، تهران: نشر هما.

-گنجی، حمزه. (1383ش). روانشناسی عمومی؛ چاپ بیست و هفتم، تهران: انتشارات ساوالان.

کتابهای انگلیسی

-Wright, Chris M.A. (1997). ENNEAGRAM Understanding Each Other’s World. Being Responsive to the Other‟s Core Needs. Virginia, Pp.1-28.

مقالات فارسی

-افخمی، رضا. (1386). «غربت و بیگانگی در شعر صعالیک»؛ کاوش‌نامه(مجله علمی پژوهشی دانشکده ادبیات دانشگاه یزد)، سال هشتم، شماره14، صص218-193.

-اقبالی، عباس و عبدالحسین ذکایی. (1395). «تبیین مؤلفه­های شادمانی و مثبت­گرایی در اشعار عروةبن الورد»؛ مجله ادب عربی، سال هشتم، شماره 2، صص17-35.

- پورالخاص، شکرالله و زهرا سلجوقی. (1394). «بررسی شخصیت­های رمان میر امار بر اساس مکتب انیاگرام»؛ مجموعه مقالاتهشتمین همایش پژوهش­های زبان و ادبیات فارسی، صص509-495.

- حسینیان، سیمین و دیگران. (1391). «بررسی ویژگی­های روان سنجی آزمون تیپ­های شخصیتی نه گانه انیگرام»؛ فصلنامه مشاوره شغلی و سازمانی، شماره 12، 144-125.

- خزلی، مسلم و حسن گودرزی لمراسکی. (1393). «نقد روان­شناسی اشعار عمروبن کلثوم و عنترة بن شداد»؛ فصلنامه لسان مبین، صص89-62.

- ذکاوتی قراگزلو، علیرضا. (1373). «شاعران صعلوک در ادب عربی»؛ آیینه پژوهش، سال پنجم، شماره 25، صص33-39.

- رضایی، بیتا و دیگران. (1395). «تحلیل روان­شناختی­تیپ شخصیتی"پادشاه" در داستان پادشاه و کنیزک مثنوی بر مبنای الگوی اناگرام»؛ متن پژوهی ادبی، سال21، شماره71، صص192-169

- کاراندیش، مریم. (1394). «شما کدام تیپ شخصیتی هستید؟»؛ مجله پیام زن، شماره278،صص56-60.