بررسی تقابل سنّت و مدرنیته در رمان "قَلبُ اللّیل" نجیب‌محفوظ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عرب دانشگاه ایلام

3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

رمان های اجتماعی بیش از هر اثر دیگر می توانند بستری مناسب برای بازتاب حوادث و واقعیتهای جامعه باشند. رمان "قلبُ اللیل" از برجسته ترین آثار نجیب محفوظ است که به خوبی توانسته برخی حوادث و رویدادهای اجتماعی معاصر را در مصر بازتاب دهد. از جمله ی این حوادث مهم، تقابل میان سنّت و مدرنیته است که با هنرمندی و ظرافت خاصی در این رمان به تصویر کشیده شده است. مقاله-ی حاضر در صدد آن است که با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی تقابل سنّت و مدرنیته در رمان "قلبُ اللیل" و موضعگیری نویسنده در خصوص این گفتمان بپردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که نجیب محفوظ، به هر دو مقوله نظر داشته است؛ نویسنده در این دوره ی گذارِ اجتماعی فرهنگی، جریانی میانه را بر می‌گزیند و تعادل و توازن را به نمایش می گذارد؛ او خواستار جنبه های مثبت سنّت و تجدّد بوده و می کوشد آن دو را با یکدیگر سازش دهد. نجیب هم چنین خاطر نشان می کند که از نظر فلسفی، حرکتِ زندگی بر مداری واحد هم چون غرایز و طبیعت یا عقل گراییِ محض به شکست و نابودی می گراید؛ به باور او توجه به سنت گراییِ صرف بدون وارد شدن به دنیای مدرن، یا کنار گذاشتن سنت ها و ورود به جهان مدرنیته نیز عاقبتی جز شکست انسان به دنبال نخواهد داشت چرا که همه ی نیازهای فرد در سایه ی زندگی تک بُعدی برآورده نمی شود.

کلیدواژه‌ها


کتاب­های فارسی

- ذ. الف، لوین. (1478ش). اندیشه‌ها و جنبش‌های نوین سیاسی و اجتماعی در جهان عرب؛ ترجمۀ یوسف عزیزی بنی‌طرف، تهران: علمی و فرهنگی.

- فروند، ژولین. (1368ش). جامعه‌شناسی ماکس‌وبر، ترجمة عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: رایزن.

- کسرایی، محمدسالار. (1384ش). چالش سنّت و مدرنیته در ایران، چاپ دوم، تهران: مرکز.

- گیدنز، آنتونی و دیگران. (1380ش). مجموعه مقالات دربارۀ مدرنیسم؛ ترجمۀ حسنعلی نوذری، چاپ سوم، تهران: نقش جهان.

- محمدسعید، فاطمة الزهراء. (1378ش). سمبولیسم در آثار نجیب محفوظ، ترجمۀ نجمه رجائی، مشهد: دانشگاه فردوسی.

- موصللی، احمد و لویی صافی. (1388ش). ریشه‌های بحران روشن‌فکری در جامعه‌عرب، ترجمه پرویز آزادی، تهران: وزارت علوم و تحقیقات و فناوری.

- وبر، ماکس، (1367ش). مفاهیم اساسی جامعه شناسی، ترجمه احمد صدارتی، تهران: مرکز.

مقالات فارسی

- حیدری‌ثابت، حجت‌صفار. (1381ش). «انسان، آزادی و تربیت در فلسفه هستی»؛ پژوهشنامۀ علوم انسانی و اجتماعی، سال دوم، شمارۀ ششم و هفتم، صص 256-281.

- شریفیان، مهدی. (1387ش). «بررسی فرآیند نوستالژی در اشعار اخوان ثالث»؛ مجموعه مقالات ادبیات معاصر، سفر در آینه، به کوشش عباسعلی وفایی، تهران: سخن.

- عاملی‌رضایی، مریم. (1391ش). «تقابل سنّت و مدرنیته در رمان اجتماعی پس از انقلاب اسلامی»؛ پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش 25، صص 133-161.

کتاب­های عربی

- بدیر، حلمی. (1988م). الروایة الجدیدة فی مصر (قراءة فی النص الروائی المعاصر)؛ الطبعة الأولی، القاهرة: دارالمعارف.

- عیساوی، شارل. (1997م)؛ دراسة فی التاریخ مصر الاجتماعیة والاقتصادیة؛ القاهرة: دارالمعارف.

- محفوظ، نجیب. (1991م)؛ المؤلفات الکاملة؛ الطبعة الأولی، المجلد الثانی، بیروت: مکتبة لبنان.