تحلیل خطاهای حروف جر در نگارش عربی‌آموزانِ فارسی زبان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه عربی دانشگاه اصفهان

2 استاد گروه عربی دانشگاه اصفهان

چکیده

مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بر مبنای زبانشناسی مقابله‌ای و نظریه تحلیل خطا، به بررسی و تحلیل خطاهای حروف جر در نوشتار دانشجویان زبان‌عربی در ایران پرداخته است. پس از تقسیم‌بندی خطاها بر اساس منشأ بروز، معلوم شد که شایع‌ترین خطاهای زبان‌آموزان به‌ترتیب مربوط به تداخل بینازبانی، درون‌زبانی و تداخل هردو زبان یا مبهم، و از میان خطاهای بینازبانی بیشترین خطاها مربوطه به بکارگیری حرف "باء" به جای دیگر حروف جر(إلی، علی و فی) است. این امر نشان می‌دهد که حرف باء به خاطر تشابه ظاهری آن در دو زبان عربی و فارسی، زبان آموز را به اشتباه انداخته است. همچنین در خطاهای درون زبانی بیشترین خطاها مربوط به استفاده از حروف جر دیگر-بویژه إلی، علی و مِن- به جای حرف "لام" بوده است، نشان می‌دهد که زبان آموز به‌دلیل تشخیص ناقص در کاربرد حروف مخصوص زبان عربی، دچار این اشتباه شده است.
فزونی خطاهای بینازبانی بیانگر آنست که دانشجویان زبان‌عربی در بکارگیری حروف جر تا حد زیادی تحت تاثیر زبان‌فارسی هستند. از دلایل این امر آنکه؛ در واقع آنها فارسی می اندیشند و عربی می نویسند و دلیل دیگر این‌که آموزش زبان‌عربی در ایران بر خلاف زبان انگیسی در سنین پایین چندان مورد توجه قرار نمی گیرد که (طبق نظر زبانشناسان) این امر احتمال تداخل بینازبانی را در سنین بالاتر بیشتر می‌کند. دلیل دیگر آن است که فارسی و عربی در دو خوشه زبانی متفاوت هستند. زبان‌عربی در خوشة‌سامی جای دارد، برخلاف فارسی و انگلیسی که هردو متعلق خوشه هند و اروپایی هستند.

کلیدواژه‌ها


-  انوری، حسن. (1390). دستور زبان فارسی1؛ به کوشش محمدرضا زادهوش. تهیه کننده: جلیل مسعودی فرد. چاپ اول. اصفهان: سایت بیشه. باشگاه مجاز ادبیات و کتابخوانی.

-  خیام پور، عباس(1344). دستور زبان فارسی؛ تبریز: کتابفروشی تهران. چاپ شفق.

-  شکور، محمدجواد(1350). دستورنامه در صرف و نحو زبان فارسی؛ چاپ هفتم. تهران: انتشارات مؤسسه مطبوعاتی شرق.

-  همایونفرخ، عبدالرحیم. (1364). دستور جامع زبان پارسی؛ به کوشش رکن الدین همایونفرخ. مؤسسه علمی.

-  متولیان نائینی، رضوان؛ ابرقویی، عباس(1392). «خطاهای نحوی عرب‌زبانان در یادگیری زبان‌فارسی به‌عنوان زبان دوم سال دوم شماره‌ی دوم». پژوهش‌ نامه آموزش زبان‌فارسی به غیرفارسی زبانان.

-  متولیان نائینی، رضوان؛ ملکیان، رسول. (1393). «تحلیل خطاهای نحوی فارسی‌آموزان اردوزبان». پژوهش نامه آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، علمی پژوهشی، سال سوم، شماره اول (پیاپی6).

منابع عربی

-         ابن السراج، محمد(د.ت). الأصول فی النحو؛ المحقق: عبد الحسین الفتلی، بیروت: مؤسسه الرساله، عدد الأجزاء: 3.

-         الخولی، محمد. (1402). اخطاء حروف جر؛ ریاض: دارالعلوم.

-         الراجحی،عبده. (1995).علم اللغه التطبیقی‌و‌تعلیم العربیه؛ جامعه الإسکندریه: دارالمعرفه الجامعیه.

-         السامرائی، فاضل صالح. (2000م). معانی  النحو؛ الجزء الثالث. اردن: دارالفکر.

-         طعیمة، رشدی. (2004م). المهارات اللغویه مستویاتها تدریسها صعوباتها؛ القاهره: دارالفکر العربی.

-         عمر، احمد. (2008). معجم اللغه العربیه المعاصره؛ ط1. القاهره: عالم الکتب. عدد الأجزاء:4

-         عید، محمد. [د.ت]. النحو المصفى؛ بی‌نا: مکتبه الشباب. عدد الأجزاء: 1

-         الغلایینى، مصطفى(1993). جامع الدروس العربیه؛ الطبعه الثامنه والعشرون. بیروت: المکتبه العصریه.

-         المالکی، بدرالدین(1992). الجنى الدانی فی حروف المعانی؛ ط1. المحقق: د فخر الدین قباوة، محمد ندیم فاضل. بیروت: دار الکتب العلمیه.

-         البعیمی، إبراهیم(2002م). «المنصوب على نزع الخافض فی القرآن». العدد 116، السنه 34، 1422هـ. الجامعه الإسلامیه بالمدینه المنوره.

-         جاسم، جاسم(د.ت). «نظریه تحلیل الأخطاء فی التراث العربی». السعودیه: الجامعه الإسلامیه. مجله مجمع اللغه العربیه الأردنی، ع 7 (ص 151ـ210).

-         جماعة من اساتذة جامعة أم القری. (د.ت). «الاخطاء اللغویه التعبیریه لطلاب المستوی المتقدم فی معهد اللغه العربیه بجامعة أم القری». مکه المکرمه: وزارة التعلیم العالی، معهد اللغه العربیه لغیر ناطقین بها.

-         العجرمی، منی و حسنی بیدس، هالة. (2015). «تحلیل الأخطاء اللغویّة لدارسی اللغة العربیة للمستوی الرابع من الطلبة الکوریین فی مرکز اللغات». الجامعة الأردنیة. دراسات العلوم الإنسانیة والإجتماعیة، المجلّد42، ملحق1.

-         العطیه، احمد مطر(2008). «حروف الجر بین النیابه والتضمین». مجله التراث العربی. السنه الثامنه والعشرون. دمشق.

-         گنجی، نرگس؛ جلایی، مریم(1390). «الأسباب الکامنة وراء نقص الکفاءة اللغویة لطلاب الجامعات الإیرانیة فی کتاباتهم بالعربیة». مجلة الجمعیة العلمیة للغة العربیة وآدابها، فصلیة محکمة، العدد19.صص75-100.

-         البسیونی، عبدالله (2013). بعض السمات والخصائص السیاقیة لحروف الجر. الباحث: احمد مرافا. جامعه المدینه العالمیه.

-         جلایی پیکانی. م(1387). دراسه الأخطاء التعبیریه التحریریه عند طلاب العربیه من الناطقین بالفارسیه. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه اصفهان.

-         ابومغنم. جمیله عابد(2012). تحلیل الأخطاء الصرفیة لدی الناطقین بغیرالعربیة فی ضوء علم اللغة التطبیقی. رسالة ماجستیر غیرمنشورة. کلیة الدراسات العلیا للجامعة الأردنیة.