بررسی تطبیقی توصیف ممدوح ومعشوق دردیوان امیرمعزّی وبرخی شاعران عرب

نوع مقاله: طرح پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان - اصفهان

چکیده

بی‌تردید از میان ادبیات ملل مختلف ، زبان و ادب عرب بیشترین تأثیر را بر زبان و ادبیات فارسی گذاشته است . این اثرگذاری در ابعاد و زمینه‌های مختلف از جمله به کارگیری واژه‌ها ، اصطلاحات ، اسلوب ، قالبها ، مضامین و موضوعات شعری و غیره است. این موضوع از همان قرون اولیه موجب ترغیب شاعران ایرانی به مطالعۀ ادبیات عرب شد . به طوری که تتبع در دواوین ادب عرب برای شاعران ایرانی فضیلتی محسوب می‌شد و عربی گویی از ملزومات کار شاعران ؛ بدین ترتیب شاعران ایرانی ، علاوه بر سرودن اشعار عربی ، بسیاری از مضامین و مفاهیم شعر عرب را مستقیماً و یا به صورت غیرمستقیم ، آگاهانه و یا ناآگاهانه در شعر خود به کار بردند. امیرمعزی نیشابوری ، شاعر معروف اواخر قرن پنجم از جمله شاعرانی است که بسیاری از مضامین شعری خود را به صورت مستقیم از ادب عرب اخذ کرده و یا به صورت غیرمستقیم از طریق شاعران همعصر و یا پیش از خود اقتباس کرده است . یکی از این مضامین پربسامد در شعر امیرمعزی که در ادب عرب نیز به وفور مشاهده می‌شود ، توصیفاتی است که دربارۀ ممدوح و یا معشوق به کار رفته است . این پژوهش بر آن است تا به بررسی تطبیقی این دو مضمون در دیوان امیر معزی و شعر عرب بپردازد .

کلیدواژه‌ها


1- آیتی ، عبدالمحمد.  (1374 ش ) .« تاریخ ادبیات عرب » ، تهران: توس، چاپ دوم.  

2 - ____، _____.  ( 1377 ش ). « ترجمه معلقات سبع » ، تهران: سروش .

 3-____،______. ( 1385 ش ). « شرح معلقات سبع » ، با مقدمه و تعلیقات جلیل تجلیل ،تهران: سروش .

4 - ابن معتز، ابوالعباس ؛ عبدالله.(2004م). «دیوان معتز»، شرح: مجید طّرار، بیروت: دارالکتاب العربی

 5- ابو نواس ، حسن بن هانی . (1993 م) . « دیوان » ، بیروت : دارالکتاب العربی

6- ابوتمام، حبیب بن اوس الطائی.(1968م). «الدیوان»، شرح وتحقیق: شاهین عطیة، بیروت: دارالکتاب.

7- اعشی الاکبر، میمون بن قیس.(1994م).«دیوان اعشی»، شرح: حتّا نصر الحّتی ، بیروت: دارالکتاب العربی ، ط2.

8- امری القیس، ابن حجر کندی.(1958م). «الدیوان»، شرح و تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره: دارالمعارف، ط1.

9-  امیرمعزّی ، محمدبن الملک ، ( 1318) « دیوان » ، تصحیح: عباس اقبال آشتیانی ، تهران: باران.

10- بحتری، ولید بن عبید.(2000م).«دیوان البحتری»، تحقیق: یوسف الشیخ محمد، بیروت: دارالکتب العلمیة.

11- ترجانی زاده ، احمد . ( 1348 ش ). « تاریخ ادبیات عرب » ، آذربایجان شرقی: خورشید .

12- حمدانی،ابوفراس.(1983م). «دیوان ابی فراس حمدانی»، شرح عبدالساتر، بیروت: دارالکتب العلمیه، ط1.

13- دود پوتا ، عمر محمد . ( 1382 ش ) « تأثیر شعر عربی بر تکامل شعر فارسی » ، ترجمه: سیروس شمیسا ، تهران: صدای معاصر .

14- الرازی ، شمس الدین محمد بن قیس. ( 1373 ش ) . « المعجم فی معابیر اشعار العجم » ، به کوشش: سیروس شمیسا ، تهران: صدای معاصر.

15- رودکی سمرقندی ، جعفربن محمد ، ( 1377 ) « دیوان اشعار » ، بر اساس نسخه سعید نفیسی ، تهران: نشر آگاه ، چاپ دوم .

16- زهیر بن ابی سلمی .(1964)، « دیوانزهیر»، بیروت: دارصادر.

17-  شفیعی کدکنی ، محمدرضا ، ( 1373 ش ) ، « صور خیال در شعر فارسی » ، تهران: انتشارات آگاه ،چاپ چهارم .

18-  شمیسا ، سیروس ، (1380 ش ) « انواع ادبی » ، تهران:انتشارات فردوس ، چاپ هشتم .

19- الضبی، ابوالعباس.(1981م).«المفضلیّات»، تحقیق: احمد شاکر، القاهرة:دارالمعارف.

20- ضیف ، شوقی ، ( 1381 ش ) « تاریخ ادب عربی العصر الجاهلی » ، ترجمة: علیرضا ذکاوتی قراگوزلو ، تهران :امیرکبیر، چاپ سوم .

21- طرفة بن عبد. (1975م).«الدیوان»، تحقیق:  لطفی مقال، شرح: الاعلم الشنتری، دمشق: مجمع اللغة العربیه.

22- عوفی ، نورالدین محمد ، (1906 م) « لباب الالباب » ، به سعی و اهتمام: ادوارد براون ، لیدن: بریل ، چاپ اول.

23- الفاخوری ، حنّا .( 1368 ش ). « تاریخ ادبیات زبان عربی» ، ترجمه: عبدالمحمد آیتی ، تهران:توس ، چاپ دوم .

24- متنبی ، ابوالطبیب ، ( 2003 م ) « الدیوان » ، شرح الشیخ ناصیف الیازیجی ، مقدمة دکتر یاسین  الایوبی ،بیروت: انتشارات دار و مکتبه الهلال ، چاپ اول .

25- معین ، محمد ، ( 1367 ). « مجموعه مقالات ». به کوشش مهدخت معین ، تهران ، چاپ اول . 

26- منوچهری دامغانی ، احمدبن قوس. ( 1363 ش ). « دیوان » ، به کوشش: محمد دبیر سیاقی ، تهران: زوار.

27- نابغه ذبیانی، زیاد بن معاویة بن ضباب. (1998م). «الدیوان النابغة»،بیروت: دارصادر،ط 1.

28- عمانی شبلی ، محمد . ( 1335 ش ). « شعرالعجم » ، ترجمه: سید محمد تقی فخر راعی گیلانی ، تهران :ابن سینا .

28-       همایی ، جلال الدین . ( 1373 ش ). « تاریخ ادبیات مختصر ایران » ، به کوشش: ماهدخت بانو همایی ،قم: موسسه نشر‌هما .