المفارقة اللفظیة فی مسرحیات توفیق الحکیم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی

2 عضو هیات علمی د انشگاه گرمسار

چکیده

آیرونی اصطلاحی غربی و برخاسته از یونان باستان است که در دوره معاصر واز طریق ترجمه وارد زبان و ادب عربی شده است وانواع مختلفی دارد که آیرونی کلامی از جمله آن‌هاست. در این صنعت، نویسنده در ظاهر چیزی می‌گوید، ولی در باطن چیز دیگری اراده می‌کند. در واقع، نویسنده در این شیوه رویکرد وارونه‌گویی آمیخته با طنز در پیش می‌گیرد. توفیق الحکیم از نویسندگان نام‌آشنا وبرجسته‌ترین چهرۀ نمایش‌نامه‌نویس دورة معاصر عربی به‌شمار‌ می‌رود که در بیشتر نمایش‌نامه‌هایش با هوشمندی بی‌همتا به مسائل گوناگون وناهمسان اجتماعی، فرهنگی، چالش‌ها وانگاره‌های ناراست موجود در جوامع پرداخته وبه شیوه‌ای کنایی ووارونه‌گویی رشد وبالندگی جوامع ایستا و واپسگرای فکری و فرهنگی را به سخره گرفته و آن را امری بسی ناممکن و ناشدنی دانسته است. هدف جستار پیش‌رو نیز واکاوی مهم‌ترین نمایشنامه‌های او از منظر آیرونی کلامی و عیان‌سازی درون‌مایه وپیام اصلی آن‌هاست. یافته و برآیند این جستار نیز آن است که نویسنده نخست در بیشتر نمایشنامه هایش از آیرونی کلامی استفاده کرده است و دوم اینکه در چارچوب این رویکرد مشکلات جوامع انسانی را بازگو کرده است.
 

کلیدواژه‌ها


المصادر والمراجع

-            الکتب

- القرآن الکریم

-         ابن منظور، محمد‌‌بن‌مکرم المصری، (711 هـ)، «لسان‌ العرب»، )المجلد6( بیروت، دارالصادر.

-         أحمد، هیکل، (1971)، «الادب القصصی والمسرحی فی مصر فی أعقاب الثورة1919إلى قیام الحرب العالمیـة الثانیـة»، مصر، دارالمعارف، ط2.

-         اصلانی،‌محمدرضا، (1385)، «فرهنگ واژگان واصطلاحات طنز»، تهران، انتشارات کاروان، چاپ‌اول، 1385.

-         انوشه، حسن، (1380)، «دانشنامه ادب فارسی»، ج1، تهران، موسسه فرهنگی وانتشاراتی دانشنامه، وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی، چاپ اول.

-         البعلبکی، منیر، (1989)، «المورد، قاموس انکلیزی- عربی»، بیروت، دارالعلم للملایین، ط 23.

-         التفتازانی، سعد الدین، (لاتا)، «شرح المختصر»، قم، منشورات دارالحکمه.

-         جبران، خلیل جبران،(1900)، «المجنون»، ترجمه أنطونیوس بشیر، دارالعرب للبستانی.

-         الجرجانی، عبدالقاهر، (لاتا) دلائل الاعجاز، دارالمعرفة، بیروت.

-         حسین، طه، (2012)، «فصول فی الأدب والنقد»، القاهرة، موسسة هنداوی للتعلیم والثقافة.

-         الحکیم، توفیق، (1994)، «المؤلفات الکاملة»، (المجلد 3)، بیروت، مکتبة لبنان.

-         .............، (1960)، «براکسا أو مشکلة الحکم»، مکتبة مصر للطباعة.

-         .............، (1973) «ایزیس»،  بیروت، الشرکة العالمیة للکتاب.

-         .............، (1973)، «فن الأدب»، بیروت، دار الکتاب اللبنانی، ط2.

-         .............، (1984)، «سلیمان الحکیم»، ط2، بیروت، الشرکة العالمیة للکتاب.

-         .............، (1994)، «شهرزاد»، بیروت، دار الکتب اللبنانی.

-         .............، (1902) ، «أشواک السلام »، قاهره، مکتبة مصر، دار مصر للطباعة.

-         داد، سیما، (1385 ه.ش) «فرهنگ اصطلاحات ادبی»، تهران، انتشارات مروارید، چاپ سوم.

-         زرین‌کوب، عبدالحسین، (1361 ه.ش)، «نقد ادبی» (ج1-2)، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم.

-         سلیمـان، خالد، (1991)، «المفارقة والأدب، دراسات فی النظریة والتطبیق»، أمان، دار الشروق.

-         طاهر، صلاح، (1971)، «أحادیث مع توفیق‌الحکیم من سنة1951-1971»، مصر، مطابع الأهرام التجاریة.

-         طرابیشی، جورج، (1979)، «لعبة الحلم والواقع: دراسة فی ادب توفیق الحکیم»، بیروت، دار الطلیعة.

-         العبد، محمد، (2006)، «المفارقة القرآنیة دراسة فی بنیة الدلالة»، القاهره، مکتبة الآداب.

-         عشری زاید، علی، (2008)، «عن بناءالقصیدة العربیة الحدیثة»، القاهرة، مکتبةالآداب، ط1.

-         علوش، سعید، (1985)، «معجم المصطلحات الأدبیة المعاصرة»، بیروت.

-         الفرّاء، یحیی أبو زکریا، (1955)، «معانی القرآن»، ج1، بیروت، عالم الکتب، ط1.

-         الفراهیدی، الخلیل بن احمد، (لاتا)، «کتاب العین»، دار احیاء التراث،

-         فراى، ‌نورثروب، (1991)، «تشریح النقد»، ترجمة محی‌الدین‌صبحی، طرابلس،‌لیبا، الدار العربیة للکتاب،.

-         کبا، امیل، (1994)، «فن الاضحاک فی مسرحیات توفیق الحکیم»، بیروت، دارالجیل، ط.1.

-         کبا، امیل، (1997)، «النزوع الطبقی فی مسرحیات توفیق الحکیم»، بیروت، دارالجیل، ط.1.

-         ماکین، جون، (1990)، «الترمیز»، ترجمة: د. عبد الواحد لؤلؤة ،بغداد،  دار المأمون.

-         الهاشمی، احمد، (1377)، «جواهر البلاغة، فى المعانی والبیان والبدیع»، تهران، الهام.

-         یاغی، عبدالرحمن، (1991)، «فی الجهود المسرحیة العربیة من مارون النقاش إلى توفیق الحکـیم»، بیروت، دار الفارابی.

 

-            Coddon, j. A. A Dictionary of Literary Terms and Literary Theory, Penguin Books, 1997.

-            The Shorter Oxford English Dictionary on Historical Principles, Prepared By William little, H. W. Fowler, J. Coulson, Revised and Edited by C.T. Onios, Oxford, At the Clareendon Press, (1956).

المقالات

-         آقازینالی، زهرا وآقاحسینی، حسین، (1387ه.ش)، «مقایسه تحلیلی کنایه وآیرونی در ادبیات فارسی وانگلیسی» کاوش نامه زبان وادبیات فارسی (کاوش نامه)، ش17، صص95- 127.

-         خضیر، عبدالهادی، (2000)، «المفارقة فی شعر المتنبی»، مجلة کلیة التربیة للبنات، جامعة بغداد، عدد 1، ص3.

-         الرسائل الجامعیة

-         رشید، أمینة، (1993) «المفارقة الروائیة والزمن التاریخی»، مجلة فصول، مجلد 11، عدد 4، ص 143.

-         سلیمـان، خالد، «نظریة المفارقة»، (1991) مجلة أبحاث الیرموک، سلسلة الآداب واللغویات، المجلد 9، العدد 2،  صص55-84.

-         شحادة، عاصم، «المفارقة اللغویة فی معهود الخطاب العربی: دراسة فی بنیة الدلالة»، الجامعة الاسلامیة العالمیة بمالیزیا.

-         علاوی، حمید، (2006)، «ﺍﻟﺘﻨﻈﻴﺮ ﺍﻟﻤﺴﺮﺣﻲ ﻋﻨﺪ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﺍﻟﺤﻜﻴﻢ»، جامعة الجزائر کلیة الآداب واللغات قسم الأدب العربی، أطروحة مقدمة لنیل شهادة دکتوراه.

-         فریحة، یبریر، (2010)، «المفارقة الأسلوبیة فی مقامات الهمذانى» (رسالة الماجستیر)، جامعة قاصدی مرباح ورقله، الجزائر.

-         وغریس، جورج، (1935)، «إلى الأستاذ توفیق الحکیم»، مجلة الرسالة، العدد 84، موقع ویکی مصدر.