التکرار الهندسی فی شعر عبد الرحیم محمود

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان وادبیات عربی دانشگاه خلیج فارس – بوشهر

2 دانشجوی کارشناسی ارشد

چکیده

تکرار یکی از شاهکار‌های سبک شناسی در متن ادبی است که پژوهشگران به طور ویژه به نقد و بررسی آن در شعر پرداخته‌، و از نتایج و تأثیرات آن سخن گفته‌اند، و دلالت‌های معنایی و ساختاریی آن را بیان نموده‌اند. یکی از شاعران که در شعر خود از تکرار بهره جسته -تا مصیبت‌های مردم کشورش را بازگو کند- عبد الرحیم محمود است. او شاعری انقلابی و مبارز بوده که فریاد بر علیه غاصبین بر می‌آورد و هرگز آرام نمی‌گیرد. او با تمام قدرت و توانایی در این امر قلم می‌زند. ساختار و معانی اشعار حماسی و انقلابی او برجسته و زبانزد است به ویژه اینکه تکرار هندسی بر حماسی بودن آن افزوده است.
در این جستار به بررسی تکرار هندسی در شعر عبد الرحیم محمود پرداخته‌ایم. روشی که برای پژوهش‌مان مناسب یافتیم، روش وصفی تحلیلی و آماری است. هدف این جستار، بررسی تکرار هندسی وتأثیر آن بر بیان شاعر و روح انقلابی و حماسی او است که او را شاعری انقلابی معرفی کرده ‌است. نتایج پژوهش‌ نشان می‌دهد که اولاً: شاعر از پنج نوع تکرار هندسی همچون تکرار ابتدایی، تکرار هرمی، تکرار دایره ای، تکرار لازم و تکرار تراکمی کمک گرفته است. ثانیاً: شاعر سعی دارد که از تکرار به عنوان وسیله‌ای برای نقل تجربه‌های زندگی شخصی خود بهره گیرد تا آنچه در درون او از شادی و غم وجود دارد از طریق تکرار هندسی به نمایش گذارد.

کلیدواژه‌ها


المصادر والمراجع

- ابن الأثیر، (لا تاریخ)،  المثل السائر فی أدب الکاتب والشاعر، ویلیه: الفلک الدائر على المثل الثائر؛ تحقیق أحمد الخوفی وبدوی طبانة، لاط، القاهرة: دار النهضة للطباعة والنشر، الجلد الثانی.

- ابن أبی الأصبع المصری، (لا تاریخ)، تحریر التحبیر فی صناعة الشعر والنثر وبیان إعجاز القرآن؛ تحقیق حفنی محمد شرف، لاط، مصر: دار إحیاء التراث الإسلامی.

- ابن حجة، تقی الدین بن علی، (لا تاریخ)، خزانة الأدب وغایة الأرب، ط2، بیروت: دار صادر.

- ابن رشیق، (1907م)، العمدة، ط1، مطبع السعادة.

- أبوشمّالة، فایز صالح، (2003م)، على صهوة الشعر مع الشاعر الفارس الشهید عبد الرحیم محمود، لاط، خانیونس التجاریّة.

- أبو مازن، (1990م)، محمد عبدالقادر، شهداء فلسطین، ط1،عمان الأردن: دار الفرقان.

- الجبار، مدحت، (1984م)، الصورة الشعریة عند أبی القاسم الشابی، لاط، طرابلس: الدار العربیة للکتاب.

- الجرجانی، محمّد الشریف (1985)، کتاب التعریفات، الطبعة الجدیدة، بیروت: مکتبة لبنان.

- جمیل عابد، حنان، (2011م)، الصیغ الصرفیّة ودلالاتها فی دیوان عبد الرحیم محمود، دراسة وصفیة متطلب تکمیلی لنیل درجة ماجستیر فی العلوم اللغویّة، جامعة الأزهر-غزة، کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة، قسم اللغة العربیة-العلوم اللغویة.

- درو، الیزابیت، (1961م)، الشعر کیف نفهمه ونتذوقه، لاط، بیروت: مکتبة منیمنة.

- سویلم، مختار، (2010)، التکرار اللفظی فی شعر النقائض جریر والفرزدق نموذجاً دراسة أسلوبیة، مذکّرة من متطلّبات شهادة الماجستیر فی علوم اللسان، جامعة قاصدی مرباح ورقلة، کلیة الآداب واللغات، قسم اللغة والأدب العربی.

- عاشور، فهد ناصر، (2004م)، التکرار فی شعر محمود درویش، ط1، لبنان: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.

- عبید، محمد صابر، (2001م)، القصیدة العربیة الحدیثة بین النسبة الدلالیة والبنیة الإیقاعیة: حساسیة الانبثاقة الشعریة الأولى جیل الرواد والستینات، لاط، دمشق: من منشورات اتحاد الکتّاب العرب. 

- الفراهیدی، خلیل بن أحمد، (2003م)، کتاب العین: مرتّباً على حروف المعجم؛ تحقیق عبدالحمید هنداوی، ط1، بیروت: دار الکتب العلمیة.

- قبّانی، نزار، (1964م)، الشعر قندیل أخضر، ط2، بیروت: منشورات المکتب التجاری.

- قمیحة، جابر، (1986م)، الشاعر الفلسطینی الشهید عبد الرحیم محمود: ملحمة الکلمة والدم، ط1، القاهرة: کلیة الألسن-جامعة عین الشمس.

- الملائکة، نازک، (1983م)، قضایا الشعر المعاصر، ط7، بیروت: دار العلم للملایین.

- المناصرة، عزالدّین، (1988م)، الأعمال الکاملة للشاعر الشهید عبد الرحیم محمود، ط1، دمشق: دار الجلیل للطباعة والنشر والتوزیع.