جمالیات مکونات القناع فی قصیدة "مقتطفات من خطاب نوح بعد الطوفان" لـ"عبدالعزیز المقالح

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان وادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

2 دانشجو گروه زبان و ادبیات عربی

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیت عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

چکیده

چکیده
در دوره معاصر، به دلیل پیچیدگی مفاهیم شعری از سخنانی مبهم، غیر مستقیم و ابزار هنری گوناگونی بهره می­برند، ابزاری چون «نقاب» که پیام آور ابهام است. تکنیک کاربرد نقاب در بیشتر اشعار بر استفاده از شخصیت­های تاریخی استوار بوده که برای بیان دیدگاه شاعر در خصوص کاستی­های جامعه بشری یا محکوم کردن اوضاع جامعه ملی خود است. «نقاب» از نظر بافت و ساختار ارتباط تنگا­تنگی با اسطوره­ها (نماد­ها) دارد و در عین حال مؤلفه­های درام مانندِ «مونولوگ» (گفت گوی درونی) در آن به کار گرفته می­شود. «عبدالعزیز المقالح» از همین تکنیک برای آگاهی بخشی به هم وطنان خود در باره ظلم وجور حاکمان مستبد و آن هم در پسِ نقاب حضرت «نوح» بهره برده است. قصیده »مقتطفات من خطاب نوحبعد الطوفان»اولین قصیده­ای است که شاعر در آن از تکنیک نقاد استفاده کرده است.این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی -  تحلیلی قصد آن دارد تا چگونگی استفاده از تکنیک نقاب را در این قصیده مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. از همین روی از معیار های مونولوگ درامی، نقاب و صورتک و رویکرد­های متنوع تصاعدی و نزولی (جابجایی) نقابها استفاده شده است. از مهمترین دستاوردهای این تحقیق به موارد زیر اشاره می­شود: شاعر در زمینه تنوع بخشی به نقاب برای انتقال ویژگی­های عصر خود به شخصیت تاریخی از سبک آشنایی­زدایی بهره برده، میان این شخصیت و شخصیت خود ارتباط مملوسی برقرار ساخته است. صورت و نقاب در این قصیده از هم جدا نمی­شوند و تا پایان همراه یکدیگرند هرچند گاهی نقاب بر صورت تفوق می­یابد. گرچه شاعر در پاره­ای از سبک سخنرانی بهره می­برد لکن شاکله اصلی قصیده در مونولوگ درامی استوار است.
 

کلیدواژه‌ها


المصادر والمراجع

-      القرآن الکریم.

-      بسیسو، عبدالرحمن. (1999). قصیدة القناع فی الشعر العربی المعاصر؛ الأردن: دار الفارس.

-      البیاتی، عبدالوهّاب. (1993).  تجربتی الشعریّة؛ ط 3، بیروت: المؤسسة العربیّة للدراسات والنشر،.

-      حداد، علی. (1986). أثر التراث فی الشعر العربی الحدیث؛ بغداد: دار الشئون الثقافیة العامة.

-      السلیمانی. أحمد یاسین. (2007)؛ «تقنیة القناع الشعری»، فصلیة غیمان، العدد الثالث.

-      الصکر، حاتم. (1999). مرایا نرسیس. بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.

-      عباس، إحسان. (1978). إتجاهات الشعر العربی المعاصر؛ الکویت: دار المعرفة.

-      عشری زاید، علی. (2008). عن بناء القصیدة العربیة الحدیثة؛ القاهرة: مکتبة الأداب.

-      العید، یمنی. (1987). فی القول الشعری؛ دار توبقال للنشر، دارالبیضا.

-      فضل، صلاح. (1990). شفرات النص؛ القاهرة: دار الفکر للدراسات والنشر والتوزیع.

-      کندی، محمدعلی. (2003). الرمز و القناع فی الشعر العربی الحدیث؛ بیروت: دار الکتاب.

-      ک: هول، ج لنذری. (1971). نظریات الشخصیة؛ ترجمة: فرج أحمد فرج، قدری محمود حفنی، لطفی محمد فطیم، مراجعة: لویس کامل ملیکة، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للتالیف والنشر.

-      المقالح، عبدالعزیز، (1986). دیوان عبدالعزیز المقالح ؛ بیروت: دار العودة.

-      الورقی، السعید. (1984). لغة الشعر العربی الحدیث مقوماتها الفنیة وطاقاتها الإبداعیة؛ بیروت: دار النهضة.

المقالات

-      رخشنده نیا، اکرم، کبری روشنفکر ومعصومه نعمتی. (1434). «قناع یوسف فی الشعر الفلسطینی المعاصر»؛ مجلة اللغة العربیة وآدابها. السنة التاسعة. العدد 2، صص:47-66

-      . العلاق، علی. (1997). «بنیة القناع: قراءة فی قصیدة أحد عشر کوکبا»؛ مجلة علامات فی النقد، المجلد 7، العدد 25.صص: 90-110.

-      عصفور، جابر. (1981). «أقنعة الشعر المعاصر: مهیار الدمشقی»؛مجلة فصول، المجلد 1، العدد 4، صص: 123-148.

-       یعقوب، ناصر. (2008). «قصیدة القناع: قراءة فی قصیدة رحلة المتنبی الی مصر لمحمود درویش»، مجلةجامعةدمشق، المجلد24 ، العددالثالث الرابع. صص: 246-304

الموقع الالکترونی

-      موسی، خلیل. (2000). قراءات فی الشعر الحدیث والمعاصر؛ منشورات موقع اتحاد الکتاب العرب علی شبکة الإنترنت. www.awu-dam.com