مثیرات التکرار الترنمی فی شعر هارون هاشم رشید (دیوان وردة علی جبین القدس أنموذجاً)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی

چکیده

تکنیکِ تکرار در شعر یکی از تکنیک‌های بسیار مهم در مباحث سبک‌شناسی به شمار می‌رود که شاعران از دیرباز به اهمیت آن در آفرینش اثر هنری و میزان تأثیر آن بر خواننده آگاه هستند. بی تردید تکنیک تکرار با نویسنده متن ارتباط نزدیکی دارد؛ نویسنده از رهگذر این تکنیک تلاش می‌کند ایده‌ها و احساسات خود را برای خواننده مجسم کند. هر تکراری بر اساس ماهیت متن، دلالت‌های روانی و عاطفی متفاوتی را در بر می‌گیرد. تکرار یکی از تکنیک‌های تأثیرگذار بر موسیقی داخلی متن می‌باشد. گاهی شاعران به نوعی تکرار موسیقائی با انگیزه‌های شاعرانه و برای افزایش ریتم و موسیقی متن می‌پردازند. این نوع تکرار جایگاه ویژه‌ای در شعر هارون هاشم رشید شاعر فلسطینی معاصر داشته و دارای بار عاطفی، که در آن ریتم با بُعد روانی و احساسی هماهنگ می‌باشد.
     در این مقاله بر اساس روش توصیفی – تحلیلی، به بررسی تکنیک تکرار در دیوان »گلی بر پیشانی قدس» اثر هارون هاشم خواهیم پرداخت. با خوانش این دیوان، انواع هندسی تکرار در آن مانند تکرار حرف، واژه و جمله آشکار می‌گردد، که هر یک از این انواع، ابعادی ویژه و جنبه‌های مؤثّری نمایان می‌کند. هدف از پژوهش، بررسی احساسات روانی و بارمعنایی پدید آمده از این نوع تکرار موسیقائی می‌باشد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تکرار در این دفتر شعری از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و بر اهمیت عنصر تکرار شونده و میزان تاثیرگذاری آن بر احساسات خواننده دلالت می‌کند. تکرار موسیقائی در دیوان مذکور، احساسات درونی شاعر و دردهای وی، و همچنین ارتباط بین بُعد موسیقائی متن و بارمعنایی آن را منعکس می‌کند.   
 

کلیدواژه‌ها


المصادر و المراجع

- ابن سیده، علی بن اسماعیل (1966م) ؛ المخصص، ط1، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.

- أبوطالب، عنایة عبدالرحمن عبدالصمد (2009م) ؛ التشکیل التخیلی والموسیقی فی شعر المقالح، دمشق، دار الفکر.

- أحمد، ابن محمد (1998م) ؛ البنیّة الإیقاعیّة فی شعر عزالدین المناصرة، رام الله، منشورات اتحاد کتّاب فلسطین.

- البحراوی، السید (1988م) ؛ فی البحث عن لؤلؤة المستحیل، بیروت، دار الفکر.

- الجبار، مدحت سعید (1984م) ؛ الصورة الشعریة عند أبی القاسم، لیبیا، الدار العربیّة للکتاب.

- الحمدانی، سالم أحمد (1989م ) ؛ مذاهب الأدب الغربی ومظاهرها فی الأدب العربیّ الحدیث، الموصل، مطبعة التعلیم العالی.

- الحمود، نجیبة فایز (2013م) ؛ «صورة اللاجئ الفلسطینی فی شعر هارون هاشم رشید/ دیوان »مع الغرباء» نموذجاً»»، مجلة جامعة القدس المفتوحة للأبحاث والدراسات، العدد التاسع والعشرون (3)، صص 11- 50.

- خضیر، عمران (1982م) ؛ لغة الشعر العراقی المعاصر، ط1، الکویت، وکالة المطبوعات.

- الخلیلی، علی (2002م) ؛ مختارات من الشعر العربی الفلسطینی الحدیث، عمان، منشورات أمانة عمان الکبری.

- خلف، حسن وآخرون (1392ش) ؛ «دراسة الموسیقی الداخلیة فی الصحیفة السجادیة»، اصفهان، مجلة بحوث فی اللغة العربیة وآدابها، العدد 8، صص 67 – 79.

 – راشد، ذیاب، وجمانة داؤد (2015م) ؛ «السمات الأسلوبیة فی قصیدة بلقیس لنزار قبانی»، مجلة دراسات فی اللغة العربیّة وآدابها، جامعة سمنان – تشرین، العدد 20، صص 51-70).

- رزوقة، یوسف (2008م) ؛ عزالدین مناصرة شاعر المکان الفلسطینی، الأول، ط1، الأردن، دار مجدلاوی.

- رشید، هارون هاشم (1998م) ؛ دیوان وردة علی جبین القدس، ط1، القاهرة، دار الشروق.

- السیّد، عزّ الدین علی (1978م) ؛ التکریر بین المثیر والتأثیر، ط2، بیروت، عالم الکتب.

- شاهین، أحمد عمر (2000م) ؛ موسوعة کتاب فلسطین فی القرن العشرین، ج2، غزة، منشورات المرکز القومی للدراسات والتوثیق.

- شرتح، عصام (2011م) ؛ موحیات الخطاب الشعری/دراسة فی شعر یحیی السماوی، ط1، دمشق، دار الینابیع.

- صدوق، راضی (2000م) ؛ شعراء فلسطین فی القرن العشرین، ط1، بیروت، المؤسسة العربیّة للدراسات والنشر.

- عاشور، فهد ناصر (2004م) ؛ التکرار فی شعر محمود درویش، الطبعة الأولى، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، بیروت.

- عباس، حسن (1998م) ؛ خصائص الحروف العربیة ومعانیها، منشورات إتحاد الکتاب العرب، دمشق.

- عبدالرحمن، ممدوح (1994م) ؛ المؤثرات الإیقاعیة فی لغة الشعر، دار المعرفة الجامعیة، اسکندریة.

- عشری زاید، علی (2008م) ؛ عن بناء القصیدة العربیة الحداثیة، القاهرة، مکتبة الآداب.

- عیاد، شکری (1978م): موسیقا الشعر العربی، ط2، القاهرة، دار المعرفة.

- غریب، أسماء (2013م) ؛تجلیات الجمال والعشق عند أدیب کمال الدین، ط1، بیروت، دار الضفاف.

- الغرفی، حسن (2001م) ؛ حرکیة الإیقاع فی الشعر العربی المعاصر، إفریقیا الشرق، المغرب.

- مصطفی، إبراهیم وآخرون (2004م) ؛ المعجم الوسیط، القاهرة، دار الدعوة.

- فتح الله، أحمد سلیمان (2008م) ؛الأسلوبیة مدخل نظری ودراسة تطبیقیة، ط1، القاهرة، دار الآفاق العربیة.

- القاضی، النعمان (1981م) ؛أبو فراس الحمدانیّ الموقف والتشکیل الجمالیّ، مصر، دار الثقافة للنشر والتوزیع، ودار التوفیق النموذجیّة للطباعة والجمع الآلی.

- القرعان، فایز (1996م) ؛ التکوین التکراری فی شعر جمیل بن معمر، مؤتة للبحوث والدراسات.

- مرتاض، عبد الملک (1995م) ؛ تحلیل الخطاب السردی )معالجة تفکیکیة سیمیائیة مرکبة لروایة »زقاق المدق»(، الجزائر، دیوان المطبوعات الجامعیة.

- معروف، یحیی؛ نورالدین بروین (1393م) ؛ «دراسة جمالیة التکرار فی دیوان »قلیلک... لا کثیرهنّ» لیحیی السماوی»، مجلة اضاءات نقدیة، السنة4، العدد16، صص 9- 31).

- مفتاح، محمد (1982م) ؛ فی سیماء الشعر القدیم دراسة نظریة وتطبیقیة، الطبعة الأولى، دار البیضاء، المغرب.

- الملائکة، نازک (1967م)؛ قضایا الشعر المعاصر، الطبعة الثالثة، منشورات مکتبة النهضة، بغداد.