بررسی خواننده نهفته در داستان های کودکانه زکریا تامر بر اساس نظریه ایدن چمبرز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه ایلام

2 کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عرب دانشگاه ایلام

چکیده

ادبیات کودک مانند انواع دیگر ادبی، نیازمند نقد و بررسی است؛ نقدی که کودک را در مقام خواننده، به درک بهتر داستان یاری می­رساند. در این میان، روش ایدن چمبرز که کودک را در مقام خواننده به حساب می‌آورد و او را در درون متن جای می‌دهد (خواننده مستتر) رویکردی کاربردی است. مطابق این نظر، نویسنده یا مؤلف به منظور کشف معنای متن، در متن خود روابطی با خواننده ایجاد می­کند و آگاهانه و گاه، ناآگاهانه تصویری از خویش و خواننده­اش می­آفریند. پژوهش حاضر بر آن است تا با رویکرد توصیفی- تحلیلی، به بررسی مؤلفه­های خوانندة نهفته درون­متن؛ یعنی سبک، زاویه دید، طرفداری و شکاف­های گویا در چند داستان کوتاه از مجموعه­های «لماذا سکت النهر» و «قالت الوردة للسنونو» از زکریا تامر، نویسنده معاصر سوری بپردازد. نتایج نشان از آن دارد که تامر با در نظر گرفتن مؤلفه­های خواننده نهفته، در انتخاب واژه­های ساده و جملات کوتاه متناسب با کودک، دقّت زیادی داشته است. انتخاب زاویه دید مناسب و طرفداری از کودکان و تعامل درست با آنان، از دیگر خصوصیات داستان‌های مذکور است؛ علاوه بر این، تامر با تمرکز بر روی لحظه ایجاد تغییر در زندگی شخصیّت­های داستان و به­کارگیری تصاویر متناسب با آن، سعی می­کند پیام داستان­ها؛ یعنی دوستی و کمک به هم­نوع، قناعت، مسئولیت­پذیری، دفاع از حریم و... را ابلاغ نماید

کلیدواژه‌ها


آدام، ژان میشل و فرانسوا رواز. (1383). تحلیل انواع داستان (رمان، درام، فیلم­نامه)؛ ترجمة آذین حسین­زاده و کتایون شهپرراد، تهران: نشر قطره.

- چمبرز، ایدن.(1388). خواننده درون متن: دیگر خوانی­های ناگزیر؛ زیر نظر مرتضی خسرو­نژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

- چمبرز، دیویی. (1372). قصه­گویی و نمایش خلاق؛ ترجمة ثریا قزل ایاق، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

- حسام­پور، سعید.(1389). «بررسی خواننده نهفته در داستان­های احمد اکبر­پور»؛ مجلة علمی پژوهشی مطالعات ادبیات کودک، سال اول، شمارة اول، صص 101-127.

- حسام­پور، سعید و دیگران. (1392). «خواننده نهفته در دو داستان کودک از احمد­رضا احمدی»؛ فصلنامة علمی- پژوهشی نقد ادبی، سال ششم، شمارة 21، صص 111-135.

- حسام­پور، سعید و سید فرشید سادات شریفی. (1393). «خواننده نهفته در شماره تلفن بهشت»؛ فصلنامة نقد کتاب کودک و نوجوان، سال اول، شمارة 1و2، صص 259-268.

- خسرو­نژاد، مرتضی. (1382). معصومیت و تجربه در­آمدی بر فلسفة ادبیات کودک؛ تهران: نشر مرکز.

- خلیلی جهان­تیغ، مریم و صغری رحیمی. (1390). «مشابهت­ها و تفاوت­های داستان­های کودک و بزرگسال»؛ پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی، سال سوم، شمارة 9، صص109-138.

- ربّانی­خواه، احمد. (1394). «تحلیل زبانی نمادهای نهج­البلاغه»؛ دو فصلنامة علمی- تخصصی آموزه­های نهج­البلاغه، سال اول، شمارة اول، صص 41-56.

- سهراب، معصومه. (1372). 17 مقاله دربارة ادبیات کودکان، چاپ اول، تهران: شورای کتاب کودک.

- شوالیه، ژان و آلن گربران . (1388). فرهنگ نمادها؛ ترجمة سودابه فضایلی، ج1، چاپ اول، تهران: انتشارات جیحون.

- مارتین، والاس. (1382). نظریه­های روایت؛ ترجمة محمد شهبا، تهران: هرمس.

- مک­کی، رابرت. (1387). داستان: ساختار، سبک و اصول فیلم­نامه­نویسی؛ ترجمة محمد گذر­آبادی، تهران: هرمس.

- میرقادری، بشری سادات. (1390). «بررسی خواننده نهفته در داستان­های لینا الکیلانی»؛ پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز، استاد راهنما: حسین کیانی.

ب) منابع عربی:

- بوحسن، احمد. (2004م). نظریة الأدب، والقراءة، والفهم، والتأویل؛ الطبعة الأولی، الرباط: دارالأمان للنشر والتوزیع.

- تامر، زکریا. (2001م). لماذا سکت النهر، لبنان: دار­الحدائق للطباعة و النشر و التوزیع.

- -------. (2003م). قالت الوردة للسنونو، لبنان: دار­الحدائق للطباعة و النشر و التوزیع.

- حامد أبوزید، نصر.(2005م). اشکالیات القراءة وآلیات التأویل، الطبعة السابعة، الدار البیضاء، المرکز الثقافی العربی.

- حلیفی، شعیب. (2004م). هویةالعلامات فی العتبات وبناء التأویل، الطبعة الأولی، بیروت: المجلس الاعلى للثقافة.

- حمود، محمد. (1988م). مکونات القراءة المنهجیة، الطبعة الأولی، المغرب: الدارالبیضاء، دارالثقافة.

- شرفی، عبدالکریم. (2007م). من فلسفات التأویل إلى نظریات القراءة؛ دارسة تحلیلة فی النظریات الغربیة الحدیثة، الطبعة الأولی، الجزائر: منشورات الاختلاف.

- الشیدی، فاطمة. (2011م). المعنى خارج النص (اثرالسیاق فی تحدیددلالات الخطاب)؛ الطبعة الأولی، سوریا: دارنینوى.

- لحمدانی، حمید. (2003م). القراءة وتولید الدلالة(تغییرعاداتنافی قراءة النص الأدبی)؛ الطبعة الأولی، بیروت: المرکز الثقافی العربی.

- مونسی، حبیب. (2000م). القراءة والحداثة (مقاربة الکائن والممکن فی القراءة العربیة)؛ بیروت: منشورات اتحاد الکتاب العرب.